Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

Devanagari script

अविवेकान्मया भद्रे हता त्वं निर्घृणेन च । कुरु शापविमोक्षं त्वं तस्माद्दीनस्य सन्मृगि

Transliteration

avivekānmayā bhadre hatā tvaṃ nirghṛṇena ca | kuru śāpavimokṣaṃ tvaṃ tasmāddīnasya sanmṛgi

Translation

اے بھدرے! میری بے تمیزیِ فہم اور بے رحمی کے سبب تُو ماری گئی۔ اے نیک ہرنی! اس دکھی پر رحم کر اور مجھے اس شاپ سے رہائی عطا فرما۔

Word by Word

• अविवेकात्: from lack of discernment; out of folly
• अविवेकात्: Apadana (Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अविवेक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे

• मया: by me
• मया: Karana (Agent in passive/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• भद्रे: O good lady
• भद्रे: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: भद्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• हता: killed
• हता: Karma (Patient/कर्म)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle, क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘त्वम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• निर्घृणेन: merciless
• निर्घृणेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्घृण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘मया’ इत्यस्य विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• कुरु: do; make
• कुरु: Kriya (Command/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• शाप-विमोक्षम्: release from the curse
• शाप-विमोक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शाप + विमोक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (शापस्य विमोक्षः), पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: मध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Apadana (Cause/अपादान)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; हेत्वर्थे ‘अतः’

• दीनस्य: of (me) the wretched
• दीनस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: दीन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन; ‘मम’ इत्यर्थे

• सत्-मृगि: O noble doe
• सत्-मृगि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सत् + मृगी (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (सती मृगी), स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Rājā (the king)

Visual Art Cues

Scene: A remorse-stricken king kneels beside a mortally wounded doe, hands folded in supplication, forest clearing with fallen arrow, the doe’s gentle gaze conveying both pain and compassion.

Characters & Entities

• Rājā (king)
• Mṛgī (doe)
• Śāpa (curse)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True remorse admits fault (aviveka, nirghṛṇatā) and seeks restoration through humility, not justification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Arbuda mountain setting frames the plea, presenting the locale as a theater of dharma, downfall, and potential redemption.

What ritualistic prescription is mentioned?

A direct petition for śāpa-vimokṣa (release from a curse); no specific vrata or dāna is named in this verse.