Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 76

Devanagari script

श्रीदेव्युवाच । युष्मद्वाक्येन त्यक्तो हि मयाऽयं पर्वतोत्तमः । विन्यस्ते पादुके तस्य रक्षार्थं बाष्कलेः सुराः

Transliteration

śrīdevyuvāca | yuṣmadvākyena tyakto hi mayā'yaṃ parvatottamaḥ | vinyaste pāduke tasya rakṣārthaṃ bāṣkaleḥ surāḥ

Translation

شری دیوی نے فرمایا: تمہارے کہنے پر میں نے یقیناً اس بہترین پہاڑ کو چھوڑ دیا ہے۔ اے سُرو! بَاشکَلی سے حفاظت کے لیے میں نے وہاں اپنی پادُکائیں رکھ دی ہیں۔

Word by Word

• श्रीदेवी: the revered Goddess
• श्रीदेवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्रीदेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन

• युष्मत्: your
• युष्मत्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषार्थे (genitival sense), बहुवचन; समासपूर्वपद-रूपे (in compound)

• वाक्येन: by the statement/word
• वाक्येन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; (युष्मद्+वाक्य) इति समस्तपदस्य अवयव

• त्यक्तः: abandoned/left
• त्यक्तः: Kriya (Predicate/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: त्यज् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतु-सूचक

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• पर्वतोत्तमः: the best mountain
• पर्वतोत्तमः: Karta (Subject complement/कर्ता-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• विन्यस्ते: having been placed
• विन्यस्ते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि+अस् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle) ‘विन्यस्त’; नपुंसकलिङ्ग/द्विवचन-रूपे (agreeing with pāduke), प्रथमा/द्वितीया-द्विवचन (contextual)

• पादुके: the pair of sandals
• पादुके: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पादुका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• रक्षार्थम्: for protection
• रक्षार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: रक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-तत्पुरुषार्थे (purpose-compound); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; प्रयोजनार्थे (for the purpose)

• बाष्कलेः: of Bāṣkali
• बाष्कलेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बाष्कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• सुराः: the gods
• सुराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), बहुवचन

Speaker

Śrī Devī (Parameśvarī/Śrī Mātā)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Arbuda-pādukā-rakṣā-sthāna

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Rajendra (king)

Visual Art Cues

Scene: Śrī Devī speaks to the gods: she has left the mountain at their request and placed her sandals there to protect against Bāṣkali.

Characters & Entities

• Śrī Devī
• parvatottama (Arbuda)
• pādukā
• Bāṣkali
• suras

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Goddess’s grace can remain active through her sacred sign (pādukā), protecting a holy region even in her physical absence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The “best of mountains” refers to Arbuda; the verse highlights Arbuda as a protected, divinely guarded sacred space.

What ritualistic prescription is mentioned?

A protective installation of the Goddess’s pādukā is described, implying a sanctifying act tied to place-protection.