Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

एतस्मिन्नंतरे भीताः सर्वे देवाः सवासवाः । दृष्ट्वा यज्ञक्रियोच्छेदं क्षुत्पिपासा समाकुलाः

etasminnaṃtare bhītāḥ sarve devāḥ savāsavāḥ | dṛṣṭvā yajñakriyocchedaṃ kṣutpipāsā samākulāḥ

اسی دوران اندرا سمیت سب دیوتا خوف زدہ ہو گئے۔ یَجْن کی رسموں کا خاتمہ دیکھ کر وہ بھوک اور پیاس سے بے قرار ہو اٹھے۔

एतस्मिन्in this
एतस्मिन्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति (Locative), एकवचन (Singular)
अन्तरेin the interval; meanwhile
अन्तरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, एकवचन; ‘एतस्मिन् अन्तरे’ = in the meantime
भीताःfrightened
भीताः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootभी (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (देवाः)
सर्वेall
सर्वे:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
देवाःthe gods
देवाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सवासवाःtogether with Vāsava (Indra)
सवासवाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootस (उपसर्ग/अव्यय) + वासव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः—‘वासवैः सह’ (including Indra/with Indra) अर्थे बहुव्रीहिवत् प्रयोगः
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootदृश् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive)
यज्ञक्रियाsacrificial rite
यज्ञक्रिया:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक) + क्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, समासपूर्वपद; षष्ठी-तत्पुरुषः (यज्ञस्य क्रिया)
उच्छेदम्cessation; destruction
उच्छेदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउच्छेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (Accusative), एकवचन; ‘यज्ञक्रियोच्छेदम्’ = यज्ञक्रियायाः उच्छेदम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
क्षुत्hunger
क्षुत्:
Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootक्षुत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासपूर्वपद
पिपासाhunger and thirst
पिपासा:
Karta (Subject-complement/कर्ता-विशेषण)
TypeNoun
Rootपिपासा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (क्षुत् + पिपासा) समाहारार्थे
समाकुलाःdistressed; agitated
समाकुलाः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमाकुल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (देवाः)

Narrator (Purāṇic voice; contextually within Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya)

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Scene: The devas, led by Indra, appear wan and anxious, their faces drawn by hunger and thirst, as sacrificial fires across the land are shown extinguished; the sky feels heavy, signaling ritual order broken.

D
Devas
I
Indra (Vāsava)
Y
Yajña

FAQs

When dharmic rites like yajña decline, cosmic balance is disturbed; even the devas feel the resulting scarcity and seek divine remedy.

The passage is set in the Nāgara Khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, moving toward the Hāṭakeśvara/Pādukā sacred context in the following verses.

No prescription yet—this verse establishes the crisis: the interruption of yajña (sacrificial ritual).