Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 17

Devanagari script

हाटकेश्वरमाहात्म्यात्स्वर्गलोकः प्रपूरितः । ऊर्ध्वबाहुभिराकीर्णः स्पर्धमानैः समंततः

Transliteration

hāṭakeśvaramāhātmyātsvargalokaḥ prapūritaḥ | ūrdhvabāhubhirākīrṇaḥ spardhamānaiḥ samaṃtataḥ

Translation

ہَاٹَکیشور کی مہاتمیا کے سبب سوَرگ لوک بھر گیا؛ ہر طرف بازو بلند کیے ہوئے شور مچاتے اور مقابلہ کرتے لوگوں سے آسمان گنجان ہو گیا۔

Word by Word

• हाटकेश्वरमाहात्म्यात्: because of the greatness of Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरमाहात्म्यात्: Hetu (Cause)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः = हाटकेश्वरस्य माहात्म्यात् (ablative: "because of")

• स्वर्गलोकः: the heavenly world
• स्वर्गलोकः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: स्वर्गलोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः = स्वर्गस्य लोकः

• प्रपूरितः: was filled
• प्रपूरितः: Karta (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√पूर् (धातु) > प्रपूरित (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) = past passive participle; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with स्वर्गलोकः)

• ऊर्ध्वबाहुभिः: with raised arms
• ऊर्ध्वबाहुभिः: Karana (Instrument/Accompaniment)
• Type: Noun
• Root: ऊर्ध्व + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः कर्मधारयः = ऊर्ध्वाः बाहवः (raised arms)

• आकीर्णः: crowded; filled up
• आकीर्णः: Karta (Predicate)
• Type: Adjective
• Root: आ-√कॄ/कीर् (धातु) > आकीर्ण (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त) = past passive participle; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with स्वर्गलोकः)

• स्पर्धमानैः: by those competing
• स्पर्धमानैः: Karana (Instrument/Agent)
• Type: Adjective
• Root: √स्पर्ध् (धातु) > स्पर्धमान (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त (शानच्) = present participle; पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• समन्ततः: on all sides
• समन्ततः: Adhikarana (Place)
• Type: Indeclinable
• Root: समन्ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (देशवाचक क्रियाविशेषणम्) = indeclinable adverb: "on all sides"

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic voice within Nāgarakhaṇḍa; likely Sūta/Lomaharṣaṇa addressing sages)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A tumultuous celestial crowd scene: countless human figures with arms raised, calling out, jostling; svarga’s avenues and gateways overwhelmed; a subtle aura or emblem of Hāṭakeśvara (Śiva-liṅga) appears as the unseen cause behind the influx.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The māhātmya of a Śaiva tīrtha can be so powerful that it transforms destiny on a vast scale.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara—its māhātmya and associated tīrtha/kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse depicts the overwhelming result of the site’s glory.