Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

वैवस्वतेऽन्तरे पूर्वं संजातो द्विजसत्तमाः । सप्तमस्य तु विख्यातो युष्माकं विदितोऽत्र यः

Transliteration

vaivasvate'ntare pūrvaṃ saṃjāto dvijasattamāḥ | saptamasya tu vikhyāto yuṣmākaṃ vidito'tra yaḥ

Translation

اے برگزیدۂ دِوِج! یہ پہلے وایوسوت منونتر میں ظاہر ہوا تھا؛ اور ساتویں منونتر میں بھی یہ مشہور ہے—جو یہاں تم سب کو معلوم ہے۔

Word by Word

• वैवस्वते: in (the period of) Vaivasvata
• वैवस्वते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वैवस्वत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्; विशेषणम्

• अन्तरे: in the interval/Manvantara
• अन्तरे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (7th/Locative), एकवचनम्

• पूर्वम्: formerly/before
• पूर्वम्: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• संजातः: born/arisen
• संजातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: सम् + √जन् (धातु) → संजात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; विधेय-विशेषणरूपेण

• द्विजसत्तमाः: the best of the twice-born (Brahmins)
• द्विजसत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां सत्तमः); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), बहुवचनम्

• सप्तमस्य: of the seventh
• सप्तमस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सप्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), एकवचनम्; सम्बन्धवाचक-विशेषणम्

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/विरोधार्थक-निपातः (particle: but/indeed)

• विख्यातः: well-known
• विख्यातः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि + √ख्या (धातु) → विख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम्

• युष्माकम्: of you (plural)
• युष्माकम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः (6th/Genitive), बहुवचनम्; सर्वनाम

• विदितः: known
• विदितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: √विद् (धातु) → विदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकाले क्त-प्रत्ययान्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; विशेषणम्

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (1st/Nominative), एकवचनम्; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra (contextual; named explicitly in following verses)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣis (dvijas)

Visual Art Cues

Scene: A sage-assembly listening as the narrator situates a sacred event across Manvantaras; cosmic time indicated by layered halos, kalpa-wheels, and manuscript leaves.

Characters & Entities

• Sūta
• Vaivasvata Manvantara
• Seventh Manvantara (reference)
• Ṛṣis (dvija-sattamāḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas ground sacred places and events in vast cosmic time, emphasizing their enduring sanctity across ages.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the antiquity of the previously mentioned sacred event/site (connected to Oṣadhiprastha and Umā-Maheśvara) through Manvantara chronology.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it provides cosmological dating and authority for the narrative.