Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

Devanagari script

य एष ओषधिप्रस्थे विवाहः प्रागभू त्तयोः । उमात्रिनेत्रयो रम्यः सर्वदेवप्रमोदकृत्

Transliteration

ya eṣa oṣadhiprasthe vivāhaḥ prāgabhū ttayoḥ | umātrinetrayo ramyaḥ sarvadevapramodakṛt

Translation

اوشدھی پرستھ میں جو پہلے ان دونوں کا بیاہ ہوا تھا—اُما اور تری نیترا دھاری پروردگار کا—وہ نہایت دلکش تھا اور سب دیوتاؤں کے لیے مسرت کا سبب بنا۔

Word by Word

• यः: which (that)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन (Singular); सम्बन्धसूचक (relative)

• एषः: this
• एषः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एष (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन (Singular)

• ओषधि-प्रस्थे: in Oṣadhiprastha
• ओषधि-प्रस्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ओषधि (प्रातिपदिक) + प्रस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Case 7), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुष (ओषधीनां प्रस्थे)

• विवाहः: marriage
• विवाहः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विवाह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन (Singular)

• प्राक्: formerly
• प्राक्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्राक् (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (formerly)

• अभूत्: happened/was
• अभूत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• तयोः: of those two
• तयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Case 6), द्विवचनार्थ (Dual genitive)

• उमा-त्रि-नेत्रयोः: of Umā and the three-eyed one (Śiva)
• उमा-त्रि-नेत्रयोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: उमा (प्रातिपदिक) + त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Case 6), द्विवचन (Dual); षष्ठी-तत्पुरुष (उमायाः त्रिणि नेत्राणि यस्य—त्रिनेत्रस्य; तस्य) इत्यर्थे ‘उमात्रिनेत्र’ (द्वयोर् देवयोः)

• रम्यः: delightful/beautiful
• रम्यः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन (Singular)

• सर्व-देव-प्रमोद-कृत्: causing joy to all the gods
• सर्व-देव-प्रमोद-कृत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + देव (प्रातिपदिक) + प्रमोद (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) → कृत् (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Case 1), एकवचन (Singular); उपपद-तत्पुरुष/षष्ठी-तत्पुरुषार्थ: ‘सर्वदेवानां प्रमोदं करोति’

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Oṣadhiprastha

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvijottamas/ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A radiant wedding of Umā and the Three-eyed Lord at Oṣadhiprastha: devas rejoice, celestial flowers rain down, drums and conches sound, the couple shines with auspicious splendor.

Characters & Entities

• Sūta
• Umā (Pārvatī)
• Tri-netra (Śiva)
• Oṣadhiprastha
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine events sanctify places; remembering them nurtures devotion and a sense of sacred landscape.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Oṣadhiprastha is explicitly named as the place of the divine marriage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it narrates the māhātmya-setting (the divine wedding) that underlies the sanctity of the place.