Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 7

Devanagari script

अथ क्रमेण गच्छंतस्ते सर्वे कुरुपाण्डवाः । आनर्तविषयं प्राप्ता धनधान्यसमाकुलम्

Transliteration

atha krameṇa gacchaṃtaste sarve kurupāṇḍavāḥ | ānartaviṣayaṃ prāptā dhanadhānyasamākulam

Translation

پھر وہ سب کُرو اور پانڈو مرحلہ بہ مرحلہ آگے بڑھتے ہوئے آَنرت کے دیس میں پہنچے، جو دولت اور غلّے سے لبریز تھا۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक/आरम्भसूचक (indeclinable particle; then/now)

• क्रमेण: gradually, in sequence
• क्रमेण: Adhikarana (Manner/अधिकरण-भाव)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया (करण) एकवचन; अव्ययीभावार्थे (instrumental used adverbially: 'in order/gradually')

• गच्छन्तः: going, proceeding
• गच्छन्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले कृदन्त; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन; विशेषण (qualifying 'ते')

• कुरुपाण्डवाः: the Kurus and the Pāṇḍavas
• कुरुपाण्डवाः: Karta (Subject apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुरु + पाण्डव (प्रातिपदिके)
• Form: द्वन्द्वसमास (copulative); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन

• आनर्तविषयम्: the region of Ānarta
• आनर्तविषयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आनर्त + विषय (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: 'of Ānarta'); पुंलिङ्ग; द्वितीया एकवचन

• प्राप्ताः: having reached
• प्राप्ताः: Karta (Predicate of subject/कर्ता-विशेष्य)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: भूतकाले कृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle used predicatively); पुंलिङ्ग; प्रथमा बहुवचन

• धनधान्यसमाकुलम्: filled with wealth and grain
• धनधान्यसमाकुलम्: Karma (Qualifier/कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धन + धान्य + समाकुल (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारय/समाहार-प्रायः (descriptive compound: 'wealth-and-grain-abounding'); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया एकवचन; विशेषण (qualifying 'आनर्तविषयम्')

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ānarta region (gateway to Hāṭakeśvara-kṣetra in the following verses)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A caravan-like royal pilgrimage: Kurus and Pāṇḍavas moving in orderly stages across a fertile landscape, granaries and golden fields indicating abundance as they enter Anarta.

Characters & Entities

• Kurus
• Pāṇḍavas
• Ānarta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is portrayed as a deliberate, step-by-step movement through sacred landscapes, linking geography with dharmic memory.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse names Ānarta as the region reached; the later focus of praise is Hāṭakeśvara-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a geographical-progress marker.