Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 8

Devanagari script

सर्वपापहरं पुण्यं यत्र तत्क्षेत्रमुत्तमम् । हाटकेश्वरदेवस्य विख्यातं भुवनत्रये

Transliteration

sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ yatra tatkṣetramuttamam | hāṭakeśvaradevasya vikhyātaṃ bhuvanatraye

Translation

وہاں وہ اعلیٰ ترین مقدّس کھیتر ہے—نہایت پاک اور سب گناہوں کو مٹانے والا—جو بھگوان ہاٹکیشور کے دھام کے طور پر تینوں جہانوں میں مشہور ہے۔

Word by Word

• सर्वपापहरम्: removing all sins
• सर्वपापहरम्: Karta (Attribute of subject/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + पाप + हर (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative: 'remover of all sins'); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन (contextually predicate/attribute of 'क्षेत्रम्')

• पुण्यम्: holy, meritorious
• पुण्यम्: Karta (Attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विशेषण (qualifying 'क्षेत्रम्')

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; सम्बन्धबोधक/देशवाचक (relative adverb: where)

• तत्: that
• तत्: Karta (Determiner/कर्ता-निर्देशक)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; निर्देशक (demonstrative: that)

• क्षेत्रम्: sacred place, holy field
• क्षेत्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन

• उत्तमम्: excellent, supreme
• उत्तमम्: Karta (Qualifier/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (qualifying 'क्षेत्रम्')

• हाटकेश्वरदेवस्य: of Lord Hāṭakeśvara
• हाटकेश्वरदेवस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: हाटकेश्वर + देव (प्रातिपदिके)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (determinative: 'Lord Hāṭakeśvara'); पुंलिङ्ग; षष्ठी एकवचन

• विख्यातम्: renowned
• विख्यातम्: Karta (Attribute/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle used adjectivally); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा एकवचन; विशेषण (of 'क्षेत्रम्')

• भुवनत्रये: in the three worlds
• भुवनत्रये: Adhikarana (Location scope/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भुवन + त्रय (प्रातिपदिके)
• Form: द्विगु-समास (numerical: 'three worlds'); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी एकवचन

Speaker

Sūta (continuing narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A radiant Śiva-kṣetra revealed: a liṅga shrine of Hāṭakeśvara with a luminous aura, pilgrims pausing in reverence; cosmic suggestion of ‘three worlds’ through layered skies/realms.

Characters & Entities

• Hāṭakeśvara
• Hāṭakeśvara-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A divinized landscape (kṣetra) becomes a vehicle of grace: contact with a Śaiva holy site is praised as capable of dissolving accumulated sin.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, the famed sacred domain of Lord Hāṭakeśvara.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is stated here; the verse proclaims the kṣetra’s inherent sin-removing potency.