Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

वटेश्वरोऽपि संज्ञाय पित्रा संस्थापितं रविम् । तदर्थं कारयामास प्रासादं सुमनोहरम्

Transliteration

vaṭeśvaro'pi saṃjñāya pitrā saṃsthāpitaṃ ravim | tadarthaṃ kārayāmāsa prāsādaṃ sumanoharam

Translation

وٹیشور نے بھی یہ جان کر کہ اس کے پتا نے وہاں روی (سورج) کو قائم کیا تھا، اسی مقصد کے لیے نہایت دلکش ایک پرساد (مندر) تعمیر کروایا۔

Word by Word

• वटेश्वरः: Vaṭeśvara
• वटेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वटेश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-अर्थ (‘also’)

• संज्ञाय: having understood
• संज्ञाय: Kriya (Non-finite verb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive), ‘having come to know/recognised’

• पित्रा: by (his) father
• पित्रा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्तृ), एकवचन

• संस्थापितम्: installed
• संस्थापितम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + स्था (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; ‘स्थापितम्’ (set up/installed)

• रविम्: the Sun (Ravi)
• रविम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तदर्थम्: for that purpose
• तदर्थम्: Hetu/Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्ययत्वेन प्रयुक्तम् (for that purpose)

• कारयामास: caused (it) to be built
• कारयामास: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिच्-प्रयोग (causative) ‘caused to be made’

• प्रासादम्: a temple/palace
• प्रासादम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सु-मनोहरम्: very beautiful
• सु-मनोहरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय/उपसर्ग) + मनोहर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (प्रासाद-विशेषण)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Nāgara Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaṭāditya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija audience (implied from surrounding address)

Visual Art Cues

Scene: Vaṭeśvara, reverent and resolute, oversees artisans raising a beautiful prāsāda for Sūrya; the sanctum glows with a solar emblem; banyan presence hints the epithet Vaṭāditya.

Characters & Entities

• Vaṭeśvara
• Ravi (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Establishing and supporting a deity’s shrine is portrayed as a lasting dharmic act that anchors sacred presence in a place.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Vaṭāditya locale where Ravi is said to have been established and honored with a prāsāda (temple).

What ritualistic prescription is mentioned?

Deity installation/establishment (saṃsthāpana) and commissioning a temple for worship.