Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 21

Devanagari script

ततःप्रभृति लोके च स वटादित्यसंज्ञितः । पुत्रप्रदो ह्यपुत्राणां विख्यातो भुवनत्रये

Transliteration

tataḥprabhṛti loke ca sa vaṭādityasaṃjñitaḥ | putraprado hyaputrāṇāṃ vikhyāto bhuvanatraye

Translation

اسی وقت سے وہ دنیا میں “وٹادِتیہ” کے نام سے مشہور ہوا؛ بے اولادوں کو بیٹا عطا کرنے والا، تینوں جہانوں میں نامور۔

Word by Word

• ततः-प्रभृति: from that time onward
• ततः-प्रभृति: Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय) + प्रभृति (अव्यय)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; कालवाचक-अव्ययम् (from then onwards)

• लोके: in the world
• लोके: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• सः: he/that (deity)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• वट-आदित्य-संज्ञितः: named ‘Vaṭāditya’
• वट-आदित्य-संज्ञितः: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वट (प्रातिपदिक) + आदित्य (प्रातिपदिक) + संज्ञित (प्रातिपदिक/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी/तत्पुरुष-समासः ‘वटादित्य-इति संज्ञा यस्य’ (नामधेय-विशेषण)

• पुत्र-प्रदः: giver of sons
• पुत्र-प्रदः: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + प्रद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (पुत्रं प्रददाति इति)

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• अपुत्राणाम्: of the sonless (people)
• अपुत्राणाम्: Sampradana (Beneficiary/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अ (नञ्-प्रत्यय) + पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; नञ्-समास/नञ्-प्रयोग ‘without sons’

• विख्यातः: renowned
• विख्यातः: Karta (Subject-complement/कर्तृसम्बन्ध)
• Type: Verb
• Root: वि + ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रसिद्धः’

• भुवन-त्रये: in the three worlds
• भुवन-त्रये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भुवन (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; द्विगु/तत्पुरुषः ‘त्रीणि भुवनानि’

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narrator within Nāgara Khaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaṭāditya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Dvija audience (implied)

Visual Art Cues

Scene: A radiant Sūrya icon beneath/near a grand banyan (vaṭa), with pilgrims offering arghya; a subtle inscription-like banner ‘Vaṭāditya’; families praying for children.

Characters & Entities

• Vaṭāditya
• Sūrya (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes authoritative through remembered results: Vaṭāditya is celebrated because devotees experience compassionate boons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Vaṭāditya—Sūrya worship connected with a sacred banyan (vaṭa).

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite here; it states the phala (benefit) and renown of worship at Vaṭāditya.