Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 15

Devanagari script

सप्तम्यश्च द्विजश्रेष्ठ निराहारस्तु भक्तितः या । स प्राप्स्यति न संदेहः पुत्रं वंशविवर्धनम्

Transliteration

saptamyaśca dvijaśreṣṭha nirāhārastu bhaktitaḥ yā | sa prāpsyati na saṃdehaḥ putraṃ vaṃśavivardhanam

Translation

اے برہمنوں میں برتر! جو کوئی بھکتی کے ساتھ سپتمی کے دن نِراہار (بے غذا) ورت رکھے، وہ بلا شبہ ایسا بیٹا پائے گا جو وَنش کو بڑھانے والا ہوگا۔

Word by Word

• सप्तम्याः: of/on the seventh (day)
• सप्तम्याः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सप्तमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; (सप्तम्याः = सप्तम्यां/सप्तम्याः इति पाठभेद-संभव)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• द्विजश्रेष्ठ: O best of twice-born
• द्विजश्रेष्ठ: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (द्विजानां श्रेष्ठः)

• निराहारः: fasting/without food
• निराहारः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निर्-आहार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha-bodhaka (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle; emphasis/contrast)

• भक्तितः: out of devotion
• भक्तितः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb) = 'भक्त्या/भक्त्या हेतोः'

• या: who/which
• या: Anvaya-link (Relative connector/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धसूचक-यत् (relative pronoun)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राप्स्यति: will obtain
• प्राप्स्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• न: not/no
• न: Pratiṣedha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• संदेहः: doubt
• संदेहः: Pratiṣedhya (Negated predicate/निषेध्य)
• Type: Noun
• Root: संदेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; वाक्ये 'न संदेहः' इति नास्त्यर्थे

• पुत्रम्: a son
• पुत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• वंशविवर्धनम्: lineage-increasing
• वंशविवर्धनम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वंश + विवर्धन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (वंशं विवर्धयति) विशेषण (पुत्रम्)

Speaker

Divākara (Sūrya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaṭa-sthala of Sūrya (Aṃśumālī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija-śreṣṭha (addressed recipient)

Visual Art Cues

Scene: A didactic moment: the deity’s assurance that a devoted Saptamī nirāhāra vrata grants a lineage-increasing son.

Characters & Entities

• Divākara (Sūrya)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotional discipline (bhakti with upavāsa) offered to Sūrya is praised as a dharmic means to gain divine grace and household prosperity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The surrounding passage belongs to the Vaṭāditya/Vaṭeśvara sacred setting within the Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Observing Saptamī with nirāhāra (foodless fasting) and devotion.