Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

तदर्थं पठितः श्लोको नारदेन पुरा द्विजाः । रुद्रावर्तं समालोक्य प्रहृष्टेन द्विजोत्तमाः

Transliteration

tadarthaṃ paṭhitaḥ śloko nāradena purā dvijāḥ | rudrāvartaṃ samālokya prahṛṣṭena dvijottamāḥ

Translation

اسی مقصد کے لیے، اے برہمنو، قدیم زمانے میں نارَد نے یہ شلوک پڑھا؛ اور رُدراورت کو دیکھ کر برہمنوں میں افضل لوگ نہایت مسرور ہوئے۔

Word by Word

• तदर्थम्: for that purpose
• तदर्थम्: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समासः; अव्ययत्वेन (adverbial) — ‘तस्य अर्थम्/तदर्थम्’ (for that purpose)

• पठितः: recited/read
• पठितः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: पठ् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); पुंलिङ्गे प्रथमा-एकवचनम्; ‘पठितः’ = read/recited

• श्लोकः: a verse
• श्लोकः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्लोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; एकवचनम्

• नारदेन: by Nārada
• नारदेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: नारद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; तृतीया-विभक्तिः; एकवचनम् (instrumental/agent in passive)

• पुरा: formerly/once
• पुरा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-क्रियाविशेषणम् (temporal adverb)

• द्विजाः: O brāhmaṇas (twice-born)
• द्विजाः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम्; संबोधनार्थे अपि प्रयुज्यते (O twice-born)

• रुद्रावर्तम्: Rudrāvarta (a sacred place/whirlpool)
• रुद्रावर्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + आवर्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी/सम्बन्धः: रुद्रस्य आवर्तः); पुंलिङ्गः; द्वितीया-विभक्तिः; एकवचनम्

• समालोक्य: having seen
• समालोक्य: Kriya-viseshana (Converb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + लोक् (धातु)
• Form: कृदन्तः—ल्यप् (absolutive/gerund); ‘समालोक्य’ = having seen/observed

• प्रहृष्टेन: with delight/being joyful
• प्रहृष्टेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: प्र + हृष् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्गे तृतीया-एकवचनम्; भाववाचकः (with joy/being delighted)

• द्विजोत्तमाः: the best of brāhmaṇas
• द्विजोत्तमाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (कर्मधारय-भावः: द्विजेषु उत्तमाः); पुंलिङ्गः; प्रथमा-विभक्तिः; बहुवचनम्

Speaker

Skanda (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Rudrāvarta

Type: āvarta

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas (dvijāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Nārada, radiant with vīṇā, recites an ancient verse to assembled brāhmaṇas; in the distance the sacred Rudrāvarta is seen—suggested as a river-whorl or sanctified bend—prompting collective rejoicing.

Characters & Entities

• Nārada
• Rudrāvarta

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Scriptural testimony (through sages like Nārada) validates and amplifies tīrtha greatness, strengthening communal faith.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rudrāvarta, mentioned as a revered sacred spot connected to Rudra and celebrated in the same māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse emphasizes recitation/tradition (śloka-paṭhana) and the devotional act of beholding (darśana) the tīrtha.