Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 64

नंदिन्युवाच । तपः कृते प्रशंसंति त्रेतायां ध्यानमेव च । द्वापरे यज्ञयोगं च दानमेकं कलौ युगे । सर्वेषामेव दानानां नास्ति दानमतः परम्

naṃdinyuvāca | tapaḥ kṛte praśaṃsaṃti tretāyāṃ dhyānameva ca | dvāpare yajñayogaṃ ca dānamekaṃ kalau yuge | sarveṣāmeva dānānāṃ nāsti dānamataḥ param

نندنی نے کہا: کِرت یُگ میں تپسیا کی ستائش ہوتی ہے؛ تریتا میں صرف دھیان کی؛ دواپر میں یَجْن کے یوگ کی۔ مگر کلی یُگ میں دان ہی ایک اعلیٰ ترین راستہ ہے، کیونکہ تمام عطیوں میں اس سے بڑھ کر کوئی دان نہیں۔

नन्दिनीNandinī
नन्दिनी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनन्दिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; parasmaipada
तपःausterity
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
कृतेin the Kṛta (age)
कृते:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; युगविशेषे (in Kṛta-yuga)
प्रशंसन्तिthey praise
प्रशंसन्ति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + शंस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; parasmaipada
त्रेतायाम्in Tretā (age)
त्रेतायाम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; युगविशेषे
ध्यानम्meditation
ध्यानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootध्यान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
एवindeed, alone
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारण-निपात (emphatic particle)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चय-निपात
द्वापरेin Dvāpara (age)
द्वापरे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootद्वापर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; युगविशेषे
यज्ञयोगम्the discipline of sacrifice
यज्ञयोगम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयज्ञ + योग (प्रातिपदिके)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (यज्ञस्य योगः)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; समुच्चय-निपात
दानम्gift, charity
दानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
एकम्one (as the main)
एकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (दानम्)
कलौin Kali (age)
कलौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootकलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; युगविशेषे
युगेin the age
युगे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्
सर्वेषाम्of all
सर्वेषाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक-लिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (दानानाम्)
एवindeed
एव:
Emphasis (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्ययम्; अवधारण-निपात
दानानाम्of gifts/charities
दानानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्
not
:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्ययम्; निषेध-निपात
अस्तिis
अस्ति:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; parasmaipada
दानम्a gift/charity
दानम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
अतःthan this / from this
अतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्ययम्; हेत्वर्थ/अपादानार्थ-अव्यय (from this/therefore)
परम्higher, superior
परम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (दानम्)

Nandinī

Listener: Vyāghra (tiger) and/or the inquiring seeker in the dialogue frame

Scene: Nandinī, composed and authoritative, enumerates the four yugas’ principal disciplines, culminating in Kali’s dāna; symbolic vignettes of tapas, meditation, yajña-fire, and giving appear around her.

K
Kṛta-yuga
T
Tretā-yuga
D
Dvāpara-yuga
K
Kali-yuga

FAQs

Dharma adapts by age; in Kali-yuga, dāna (charitable giving) is emphasized as the highest practical spiritual discipline.

The verse is part of a larger Tīrthamāhātmya narrative; the local sanctity culminates in worship of a renowned Liṅga mentioned shortly after.

It prescribes dāna (charity) as the foremost practice in Kali-yuga.