Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 46

Devanagari script

सूत उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय तत्र कृत्वावसत्तपः । प्राप्तश्च परमां सिद्धिं दुर्लभां त्रिदशैरपि

Transliteration

sūta uvāca | sa tatheti pratijñāya tatra kṛtvāvasattapaḥ | prāptaśca paramāṃ siddhiṃ durlabhāṃ tridaśairapi

Translation

سوتا نے کہا: اُس نے “یوں ہی ہو” کہہ کر عہد کیا، اور وہیں رہ کر تپسیا (ریاضت) کی۔ پھر اس نے اعلیٰ ترین سِدّھی پائی، جو دیوتاؤں کے لیے بھی دشوار ہے۔

Word by Word

• सूतः: Sūta
• सूतः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सूत (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• तथा: so/thus
• तथा: Manner (प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• इति: thus
• इति: Quotation marker (इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/वाक्य-समाप्ति-अव्यय (quotative particle)

• प्रतिज्ञाय: having promised
• प्रतिज्ञाय: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति + ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund) with रूप 'प्रतिज्ञाय'; अव्ययभाव

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb)

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), अव्ययभाव

• अवसत्: dwelt/stayed
• अवसत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव + सद् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• तपः: austerity
• तपः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (Neuter), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• प्राप्तः: attained
• प्राप्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त, क्त)
• Form: भूतकृत्-प्रत्यय (Past participle/क्त); पुल्लिङ्ग (Masculine), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विधेय (predicate)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• परमाम्: supreme
• परमाम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण (qualifier)

• सिद्धिम्: attainment, success
• सिद्धिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• दुर्लभाम्: hard to obtain
• दुर्लभाम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine), द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; विशेषण

• त्रिदशैः: by the gods
• त्रिदशैः: Karana/Comparison (करण/तुलना-सूचक)
• Type: Noun
• Root: त्रिदश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (त्रयः दश = thirty; 'gods'); पुल्लिङ्ग (Masculine), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)

• अपि: even
• अपि: Emphasis (अवधारण/अपि)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (particle: even/also)

Speaker

Sūta

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Sūta narrates: the person promises compliance, settles in the kṣetra, performs austerities, and attains supreme siddhi beyond even the gods’ reach.

Characters & Entities

• Sūta
• Tridaśa (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity performed with resolve at a sanctified place yields extraordinary spiritual fruition, surpassing even celestial attainments.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ‘there’ refers to the kṣetra being narrated in Adhyāya 37; subsequent verses connect it with a famed shrine and liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Residence at the holy place and performance of tapas (austerities).