Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 82
Devanagari script
ततस्तस्य विनिष्क्रांते लोचने तत्क्षणाद्द्विजाः । सुस्राव रुधिरं पश्चात्पपात गतजीवितः
Transliteration
tatastasya viniṣkrāṃte locane tatkṣaṇāddvijāḥ | susrāva rudhiraṃ paścātpapāta gatajīvitaḥ
Translation
پس اسی لمحے اس کی آنکھیں باہر نکل آئیں، اے دِویجو؛ پھر خون بہنے لگا اور تھوڑی ہی دیر بعد وہ بے جان ہو کر گر پڑا۔
Word by Word
ततःthen/thereafter
ततः:
Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः—सम्बन्ध/अनन्तर्ये (then/thereafter)
तस्यof him/of that one
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (singular)
विनिष्क्रान्तेhaving come out/when (they) had come out
विनिष्क्रान्ते:
Adhikarana (Locative/सप्तमी-अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवि-निस्-क्रम् (धातु) → विनिष्क्रान्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), द्विवचन (dual); विशेषणम् (qualifying)
लोचनेin the two eyes
लोचने:
Adhikarana (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootलोचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), द्विवचन (dual)
तत्क्षणात्immediately/from that moment
तत्क्षणात्:
Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत् + क्षण (प्रातिपदिकौ)
Formसमासः—तत्पुरुष (तत्-क्षण); पञ्चमी-अर्थे अव्ययीभाववत् प्रयोगः (immediately/from that moment)
द्विजाःthe Brahmins (twice-born)
द्विजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन (plural)
सुस्रावflowed out
सुस्राव:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्रु (धातु)
Formलिट्/परस्मैपद-रूपम् (perfect, narrative); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (singular)
रुधिरम्blood
रुधिरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरुधिर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन (singular)
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Adhikarana (Temporal/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-अव्यय (afterwards)
पपातfell down
पपात:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपत् (धातु)
Formलिट् (perfect); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (singular)
गतजीवितःlifeless/dead
गतजीवितः:
Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootगत (गम् धातु, क्त) + जीवित (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समासः (यस्य जीवितं गतं सः); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन (singular)
Speaker
Narrator addressing dvijas (brāhmaṇas) within the frame-story
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: brāhmaṇas (dvijāḥ)
Visual Art Cues
Scene: A man’s eyes are torn out; blood streams; he collapses lifeless as onlookers recoil—an abrupt, fated end.
Characters & Entities
D
dvijaR
rudhiraFAQs
Actions rooted in hatred and harm rapidly bear bitter fruit; Purāṇic dharma emphasizes restraint and repentance to avoid such ends.
No tīrtha is named in this verse; it continues the chapter’s narrative within a tīrtha-māhātmya section.
None.