Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 166

Devanagari script

अथ सर्पाकृतिं मां च दुःखेन महतान्वितम् । तटस्थं भयसंत्रस्तं तथा सर्वजनं तदा

Transliteration

atha sarpākṛtiṃ māṃ ca duḥkhena mahatānvitam | taṭasthaṃ bhayasaṃtrastaṃ tathā sarvajanaṃ tadā

Translation

پھر اُس نے مجھے سانپ کی صورت میں دیکھا، بڑے غم میں ڈوبا ہوا، خوف سے لرزتا ہوا کنارے پر الگ کھڑا، اور اسی وقت تمام لوگوں کو بھی دہشت زدہ پایا۔

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक

• सर्पाकृतिम्: serpent-form
• सर्पाकृतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्प + आकृति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्पस्य आकृतिः = serpent-form)

• माम्: me
• माम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; द्वितीया; एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• दुःखेन: with suffering
• दुःखेन: Karana (Instrument/means/करण)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); एकवचन

• महता: great
• महता: Karana (Instrument qualifier/करणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; तृतीया; एकवचन; विशेषण

• अन्वितम्: endowed (with)
• अन्वितम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्वित (प्रातिपदिक; √इ/अनु-इ धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; (endowed/possessed)

• तटस्थम्: standing on the bank
• तटस्थम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तट + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (तटे स्थितम् = standing on the bank)

• भयसंत्रस्तम्: terrified
• भयसंत्रस्तम्: Karma (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भय + संत्रस्त (प्रातिपदिक; √त्रस् धातोः क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषार्थः (भयेन संत्रस्तम् = frightened by fear)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकार/समुच्चयार्थ (likewise/also)

• सर्वजनम्: all the people
• सर्वजनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व + जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया; एकवचन; कर्मधारयः (सर्वः जनः = all people)

• तदा: then/at that time
• तदा: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (at that time)

Speaker

Narrator

Visual Art Cues

Scene: A sorrow-stricken being appears in serpent-form, standing aside in fear, while the gathered people recoil in terror.

Characters & Entities

• Sarpa
• Muni

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Adharmic outcomes affect not only the doer but also the community, becoming a cautionary spectacle that reinforces dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; the tīrtha setting is implicit from the Tīrthamāhātmya section.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse is descriptive of the fearful scene.