Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 10

Devanagari script

परंतपाय विप्रेन्द्रास्तथैव रसस म्भवा । अन्नजा दहनायोक्ता ईश्वराय जलोद्भवा

Transliteration

paraṃtapāya viprendrāstathaiva rasasa mbhavā | annajā dahanāyoktā īśvarāya jalodbhavā

Translation

اے برہمنوں کے سردارو! اسی طرح پرنتپ کو شیریں رَس سے پیدا شدہ گائے دی جائے؛ دہن کے لیے اناج سے پیدا شدہ گائے مقرر ہے؛ اور ایشور کو پانی سے پیدا شدہ گائے نذر کی جائے۔

Word by Word

• परंतपाय: to Parantapa (a Rudra/epithet)
• परंतपाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: परंतप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘परान् तपति’ (नाम)

• विप्रेन्द्राः: O best of brahmins
• विप्रेन्द्राः: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: विप्रेन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), बहुवचन; तत्पुरुषः ‘विप्राणाम् इन्द्राः’

• तथा: thus
• तथा: Kriya-visheshana (Manner/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphasis)

• रस-सम्भवा: arising from rasa/juice
• रस-सम्भवा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रस (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘रसात् सम्भवा’

• अन्नजा: born of food/grain
• अन्नजा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अन्न (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘अन्नात् जा’

• दहनाय: to Dahana (Fire)
• दहनाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दहन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• उक्ता: is stated
• उक्ता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘said/declared’

• ईश्वराय: to Īśvara (Lord)
• ईश्वराय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• जल-उद्भवा: arising from water
• जल-उद्भवा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + उद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘जलात् उद्भवा’

Speaker

Sūta (deduced from adjoining narration style within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: vipreन्द्राः (best of brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A ritual courtyard: one cow offered with sweet offerings (rasa), another with sacks of grain (anna), another with water pots (jala) before a Śiva shrine; brāhmaṇas chant blessings.

Characters & Entities

• Parantapa
• Dahana
• Īśvara (Śiva)
• Brāhmaṇas
• Rudra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dāna becomes spiritually potent when offered with right dedication (saṅkalpa) to divine forms, especially in a sanctified kṣetra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, within the Nāgara-khaṇḍa’s Tīrthamāhātmya, connected to the presence of the Ekādaśa Rudras.

What ritualistic prescription is mentioned?

Prescribed go-dāna varieties (rasa-born, food-born, water-born) assigned to specific Rudra epithets/forms.