Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 9

Devanagari script

अजपादाय चाज्योत्था अहिर्बुध्न्याय हेमजा । पिनाकिने प्रदातव्या धेनुर्लवणसम्भवा

Transliteration

ajapādāya cājyotthā ahirbudhnyāya hemajā | pinākine pradātavyā dhenurlavaṇasambhavā

Translation

اَجَپاد کے لیے گھی سے پیدا شدہ گائے دان کی جائے؛ اَہِربُدھنْیَ کے لیے سونے سے پیدا شدہ گائے؛ اور پِناکین (پِناکا دھاری شیو) کے لیے نمک سے پیدا شدہ دھینو نذر کی جائے۔

Word by Word

• अजपादाय: to Ajapāda (a Rudra)
• अजपादाय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अजपाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• आज्य-उत्था: arising from ghee
• आज्य-उत्था: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आज्य (प्रातिपदिक) + उत्थ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘आज्यात् उत्था’

• अहिर्बुध्न्याय: to Ahirbudhnya (a Rudra)
• अहिर्बुध्न्याय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अहिर्बुध्न्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन; (नाम) तत्पुरुष-रूप ‘अहिः + बुध्न्य’

• हेमजा: born of gold
• हेमजा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हेम (प्रातिपदिक) + ज (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘हेमात् जा’

• पिनाकिने: to Pinākin (Śiva)
• पिनाकिने: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: पिनाकिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• प्रदातव्या: should be given
• प्रदातव्या: Kriya (Obligation/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: प्र + दा (धातु)
• Form: तव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• धेनुः: a cow
• धेनुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लवण-सम्भवा: arising from salt
• लवण-सम्भवा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लवण (प्रातिपदिक) + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘लवणात् सम्भवा’

Speaker

Sūta (deduced from adjoining narration style within Tīrthamāhātmya)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: viprāḥ / vipreन्द्राः

Visual Art Cues

Scene: Three ritual moments: a cow offered with ghee to Ajapāda, another with gold to Ahirbudhnya, and another with salt to Pinākin; Śiva’s presence suggested by liṅga and bow-bearing iconography motifs.

Characters & Entities

• Ajapāda
• Ahirbudhnya
• Pinākin (Śiva)
• Rudra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion at a sacred Śaiva site is strengthened through prescribed dāna, offered with intent to honor specific forms of Rudra.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra, especially the vicinity of the Ekādaśa Rudras, within the Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Go-dāna (donation of cows) described by symbolic ‘origins’—ghee-born, gold-born, and salt-born—dedicated to Rudra forms.