Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 6

त्रिंशन्मुहूर्त्तमुद्दिष्टमहोरात्रं मनीषिभिः । मासस्त्रिंशदहोरात्रैद्वौ द्वौ मासावृतुं विदुः

triṃśanmuhūrttamuddiṣṭamahorātraṃ manīṣibhiḥ | māsastriṃśadahorātraidvau dvau māsāvṛtuṃ viduḥ

داناؤں نے بتایا ہے کہ ایک ‘اہوراتر’ (دن اور رات) تیس مہورتوں پر مشتمل ہے۔ ایک مہینہ تیس ایسے دن رات سے شمار ہوتا ہے، اور ہر دو مہینے مل کر ایک ‘رتو’ (موسم) کہلاتے ہیں۔

triṃśatthirty
triṃśat:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottriṃśat (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक-विशेषणम्; अव्ययवत् (indeclinable numeral used adjectivally)
muhūrtama muhūrta (time-unit)
muhūrtam:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootmuhūrta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन
uddiṣṭamdesignated, stated
uddiṣṭam:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootud-diś (धातु) + kta (कृत् प्रत्यय)
Formकृत (क्त); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
ahaḥrātrama day-and-night (a full day)
ahaḥrātram:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootahaḥrātra (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (अहः + रात्र); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
manīṣibhiḥby the sages/wise men
manīṣibhiḥ:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeNoun
Rootmanīṣin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
māsaḥa month
māsaḥ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन
triṃśatthirty
triṃśat:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Roottriṃśat (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक-विशेषणम्; अव्ययवत्
ahaḥrātraiḥby (means of) day-nights (days)
ahaḥrātraiḥ:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootahaḥrātra (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास; नपुंसकलिङ्ग; तृतीया (3rd/करण), बहुवचन
dvautwo
dvau:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; पुंलिङ्ग; प्रथमा, द्विवचन
dvautwo (each)
dvau:
Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootdvi (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; पुंलिङ्ग; प्रथमा, द्विवचन (पुनरुक्ति—वितरणार्थम्)
māsautwo months
māsau:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, द्विवचन
ṛtuma season
ṛtum:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootṛtu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन
viduḥthey know/consider
viduḥ:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootvid (धातु)
Formलट् (Present); परस्मैपदम्; प्रथमपुरुष, बहुवचन

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Listener: viprendra (best of brāhmaṇas)

Scene: A cosmic calendar wheel shows 30 muhūrtas in a day, 30 days in a month, and paired months forming seasons; pilgrims traverse landscapes changing with seasons—summer heat, monsoon clouds, autumn clarity.

FAQs

Puranic dharma embeds worship within a sacred calendar; understanding day, month, and season supports disciplined observance.

No particular site; this is a universal calendrical teaching placed within the Tīrthamāhātmya discourse.

The standard reckoning of ahorātra, month, and season used to structure vratas, pilgrimages, and temple festivals.