Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 5

Devanagari script

क्षणैः षष्ट्या पलं प्रोक्तं षष्ट्या तेषां च नाडिका । नाडिकाद्वितयेनैव मुहूर्तं परिकीर्तितम्

Transliteration

kṣaṇaiḥ ṣaṣṭyā palaṃ proktaṃ ṣaṣṭyā teṣāṃ ca nāḍikā | nāḍikādvitayenaiva muhūrtaṃ parikīrtitam

Translation

ساٹھ ‘کشن’ کو ایک ‘پَل’ کہا گیا ہے؛ اور ان پَلوں کے ساٹھ سے ایک ‘ناڑیکا’ بنتی ہے۔ دو ناڑیکاؤں سے ہی ایک ‘مہورت’ مقرر ہوتا ہے۔

Word by Word

• क्षणैः: by/with kṣaṇas
• क्षणैः: Karana (Instrument/Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: क्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन (Plural)

• षष्ट्या: by sixty (i.e., sixty of them)
• षष्ट्या: Karana (Instrument/Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन (Singular); परिमाणार्थे (in the measure of sixty)

• पलम्: a pala (unit of time)
• पलम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)

• प्रोक्तम्: is declared
• प्रोक्तम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; ‘is said’

• षष्ट्या: by sixty
• षष्ट्या: Karana (Instrument/Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; परिमाणार्थे

• तेषाम्: of those (pala-s)
• तेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-अव्यय (conjunction)

• नाडिका: a nāḍikā (ghaṭikā)
• नाडिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाडिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)

• नाडिका-द्वितयेन: by two nāḍikās
• नाडिका-द्वितयेन: Karana (Instrument/Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: नाडिका (प्रातिपदिक) + द्वितय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (नाडिकयोः द्वितयेन = by two nāḍikās)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपात (particle of emphasis/only)

• मुहूर्तम्: a muhūrta
• मुहूर्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन (Singular)

• परिकीर्तितम्: is stated/defined
• परिकीर्तितम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि+कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; ‘is proclaimed’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa)

Skanda Dialogue

Listener: viprendra (best of brāhmaṇas)

Visual Art Cues

Scene: A water-clock (ghaṭī-yantra) or clepsydra sits beside the sage; two nāḍikās are shown as a marked interval; pilgrims in the background prepare for a muhūrta-based bath.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Right action (dharma) includes right timing; muhūrta-based discipline links human practice to cosmic rhythm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None directly; the teaching supports the scheduling of tirtha rites and festival observances.

What ritualistic prescription is mentioned?

Standard definitions for pala, nāḍikā, and muhūrta—key units used in determining auspicious ritual windows.