Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 30

Devanagari script

प्राणांतिकं पुरा दत्तं यैर्दुःखं प्राणिनां नरैः । अपराधं विना तेऽत्र पच्यंते वालुकोत्करैः

Transliteration

prāṇāṃtikaṃ purā dattaṃ yairduḥkhaṃ prāṇināṃ naraiḥ | aparādhaṃ vinā te'tra pacyaṃte vālukotkaraiḥ

Translation

جن لوگوں نے بے قصور جانداروں کو پہلے جان لیوا اذیت دی، وہ یہاں تپتی ریت کے ڈھیروں پر ‘پکائے’ جاتے ہیں۔

Word by Word

• प्राणान्तिकम्: life-ending, fatal
• प्राणान्तिकम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राण (प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; 'प्राणानाम् अन्तिकम्' इति षष्ठी-तत्पुरुष; 'दुःखम्' इत्यस्य विशेषणम्

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय (Adverb: formerly)

• दत्तम्: given/inflicted
• दत्तम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'दुःखम्' सह कर्म-निर्देशः (given)

• यैः: by whom
• यैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया, बहुवचन

• दुःखम्: pain, suffering
• दुःखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्राणिनाम्: of living beings
• प्राणिनाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्राणिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• नरैः: by men
• नरैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• अपराधम्: offence, wrongdoing
• अपराधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अपराध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विना: without
• विना: Nishedha/Apavada (Exclusion/अपवाद)
• Type: Indeclinable
• Root: विना (अव्यय)
• Form: अव्यय (Preposition-like particle: 'without'; governs accusative)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (Locative adverb)

• पच्यन्ते: are cooked/tormented
• पच्यन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथमपुरुष, बहुवचन

• वालुकोत्करैः: by heaps of sand
• वालुकोत्करैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: वालुका (प्रातिपदिक) + उत्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'वालुकानाम् उत्कराः' इति षष्ठी-तत्पुरुष; करणम्

Speaker

Skanda (deduced from Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative style)

Visual Art Cues

Scene: Infernal desert: heaps of blazing sand (vāluka-otkara) glow like embers; sinners writhe as if roasted; attendants rake the sand, evoking the heat of inflicted suffering.

Characters & Entities

• Prāṇin (living beings)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Unprovoked cruelty toward beings violates ahimsā and returns as intense suffering; dharma protects the innocent.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is mentioned in this verse; it is part of the chapter’s karmic instruction within the Māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the implied observance is compassion (dayā) and non-violence (ahiṃsā).