Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

दुष्टेन चक्षुषा दृष्टाः परदारा नराधमैः । सुलोहास्याः खगास्तेषां हरंत्यत्र विलोचने

Transliteration

duṣṭena cakṣuṣā dṛṣṭāḥ paradārā narādhamaiḥ | sulohāsyāḥ khagāsteṣāṃ haraṃtyatra vilocane

Translation

جن کمینے مردوں نے بد نیت نگاہ سے پرائی عورتوں کو دیکھا، اُن کی آنکھیں یہاں لوہے کی چونچ والے پرندے نوچ کر لے جاتے ہیں۔

Word by Word

• दुष्टेन: wicked, evil
• दुष्टेन: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुष्ट (√दुष् धातु + क्त कृदन्त/प्रातिपदिकवत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifying 'चक्षुषा')

• चक्षुषा: with the eye
• चक्षुषा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• दृष्टाः: seen
• दृष्टाः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'परदाराः' इत्यस्य क्रियाविशेषण-भावः (seen)

• पर-दाराः: others' wives
• पर-दाराः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पर (प्रातिपदिक) + दारा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'परस्य दाराः' इति षष्ठी-तत्पुरुष

• नराधमैः: by the vilest men
• नराधमैः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + अधम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; 'अधमा नराः' इति कर्मधारय; कर्तृ-सम्बन्धे करण/कर्तृनिर्देशः (by the vilest men)

• सु-लोह-आस्याः: having very iron (hard) beaks/mouths
• सु-लोह-आस्याः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + लोह (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'सुलोहम् आस्यं येषाम्' इति कर्मधारय-विशेषणम् (qualifying 'खगाः')

• खगाः: birds
• खगाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, बहुवचन

• हरन्ति: carry off, take away
• हरन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √हृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• अत्र: here
• अत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (Locative adverb)

• विलोचने: the two eyes
• विलोचने: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विलोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), द्विवचन (dual)

Speaker

Skanda (deduced from Nāgara Khaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative style)

Visual Art Cues

Scene: A terrifying scene: iron-beaked birds swoop in a dark infernal sky, tearing out the eyes of men who ogled another’s wife; the women appear as distant, protected figures, emphasizing the sin is in the gaze.

Characters & Entities

• Paradārā (as a moral category)
• Iron-beaked birds

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sense-control is dharma: even the corrupt gaze (dṛṣṭi-doṣa) toward another’s spouse is condemned and shown as karmically destructive.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named in this verse; it is a moral warning placed within a Māhātmya framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite; the implied practice is indriya-nigraha (restraint of senses) and respect for marital boundaries.