Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20

Devanagari script

तिलाः पुनंत्यर्पिताश्च शालग्रामस्य शूद्रज । चातुमास्ये विशेषेण नरं भक्त्या समन्वितम्

Transliteration

tilāḥ punaṃtyarpitāśca śālagrāmasya śūdraja | cātumāsye viśeṣeṇa naraṃ bhaktyā samanvitam

Translation

اے شودر کے بیٹے، شالگرام کو چڑھائے گئے تل پاکیزگی بخشتے ہیں۔ چاتُرمَاس میں خاص طور پر، وہ اُس انسان کو زیادہ پاک کرتے ہیں جو بھکتی سے بھرپور ہو۔

Word by Word

• तिलाः: sesame seeds
• तिलाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• पुनन्ति: purify
• पुनन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √पू (धातु; ‘पवने/शुद्धौ’), पुनाति-गण
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• अर्पिताः: offered
• अर्पिताः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अर्पित (कृदन्त; √अर्प् धातु, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; तिलानां विशेषणम्

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपातः

• शालग्रामस्य: of Śālagrāma
• शालग्रामस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शालग्राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (genitive)

• शूद्रज: O one born of a Śūdra
• शूद्रज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शूद्रज (प्रातिपदिक; शूद्र + ज ‘born’)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; ‘शूद्रात् जातः’ इति तत्पुरुष/उपपद-समासः; संबोधनम्

• चातुमास्ये: in Cāturmāsya
• चातुमास्ये: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुमास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Hetu/Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे

• नरम्: a man
• नरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भक्त्या: with devotion
• भक्त्या: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; साधन/हेतुभावः

• समन्वितम्: endowed (with)
• समन्वितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: समन्वित (कृदन्त; सम् + √इ (धातु) / √अन्वि ‘अन्वय’ भावे, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नरस्य विशेषणम् ‘युक्त/सम्पन्न’ अर्थे

Speaker

Unknown (speaker addressing a listener called śūdraja)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śālagrāma

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Addressed figure: ‘śūdraja’ (son of a Śūdra) within the narrative; broader audience implied

Visual Art Cues

Scene: A devotee sprinkles or offers sesame seeds before a Śālagrāma; a small bowl of black/white sesame, tulasī leaves, and lamp; the devotee’s posture shows humility; monsoon season cues.

Characters & Entities

• Śālagrāma
• Cāturmāsya
• Tilāḥ (sesame)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Devotion makes purifying acts universally effective; offerings to sacred forms like Śālagrāma cleanse spiritual impurity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śālagrāma is the sanctified focus; the verse also elevates the time-period of Cāturmāsya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offer sesame seeds (tilāḥ) to Śālagrāma, especially during Cāturmāsya, with devotion.