Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 19

Devanagari script

पुनर्हि हरिनैवेद्यं फलं चापि धृतं जलम् । चातुर्मास्ये विशेषेण शालग्रामगतं शुभम्

Transliteration

punarhi harinaivedyaṃ phalaṃ cāpi dhṛtaṃ jalam | cāturmāsye viśeṣeṇa śālagrāmagataṃ śubham

Translation

پھر ہری کے لیے نَیویدیہ کے طور پر پیش کیا گیا پھل اور نذر کے لیے تھاما ہوا پانی—چاتُرمَاس میں خاص طور پر—جب شالگرام میں حاضر ہری کو چڑھایا جائے تو نہایت مبارک ہو جاتا ہے۔

Word by Word

• पुनः: again; further
• पुनः: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अधिक्यार्थे/पुनरुक्तौ

• हि: indeed; for
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थक/निश्चयार्थक-निपातः

• हरि-नैवेद्यम्: offering to Hari
• हरि-नैवेद्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक) + नैवेद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘हरेः नैवेद्यम्’

• फलम्: fruit
• फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपातः

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अवधानार्थक-निपातः

• धृतम्: held/brought
• धृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धृत (कृदन्त; √धृ धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘आहृत/धारित’ अर्थे; जलस्य विशेषणम्

• जलम्: water
• जलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• चातुर्मास्ये: in Cāturmāsya
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Hetu/Prakara (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे

• शालग्राम-गतम्: connected with/placed in Śālagrāma
• शालग्राम-गतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शालग्राम (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त; √गम् धातु, क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः ‘शालग्रामे गतम्’

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्

Speaker

Unknown (Nāgarakhaṇḍa narrative voice; likely a Purāṇic teacher)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śālagrāma

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Audience addressed within tīrtha-māhātmya (unspecified)

Visual Art Cues

Scene: Cāturmāsya setting: rainy season outside; inside, a devotee offers a plate with fruit and a small vessel of water to a Śālagrāma on an altar; tulasī garland and lamp glow.

Characters & Entities

• Hari
• Śālagrāma
• Cāturmāsya
• Naivedya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Simple offerings, when made with devotion and at sacred times, become powerful carriers of auspicious merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śālagrāma is emphasized as the sacred focus; the verse also highlights the sacred season of Cāturmāsya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offer naivedya such as fruit and water to Hari—particularly to Śālagrāma Hari during Cāturmāsya.