Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

Devanagari script

चातुर्मास्ये कथं जातं कि ग्राह्यं व्रतमुच्यते । अनुग्रहं कृतवती सा कथं को ह्यनुग्रहः

Transliteration

cāturmāsye kathaṃ jātaṃ ki grāhyaṃ vratamucyate | anugrahaṃ kṛtavatī sā kathaṃ ko hyanugrahaḥ

Translation

چاتُرمَاسی کے موسم میں یہ کیسے ہوا؟ اس وقت کون سا ورت (نذر) اختیار کرنے کے لائق کہا جاتا ہے؟ اس نے کرپا کیسے کی—اور وہ کرپا حقیقت میں کیا تھی؟

Word by Word

• चातुर्मास्ये: in the Cāturmāsya (four-month period)
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; द्विगुसमासः (चतुर् + मास)

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• जातम्: arose/occurred
• जातम्: Karma/Predicate (कर्म/विधेय)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; past participle ‘born/occurred’

• किम्: what
• किम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; interrogative pronoun

• ग्राह्यम्: to be adopted
• ग्राह्यम्: Visheshana (Adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ग्रह् (धातु) → ग्राह्य (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भाव्य/अनुज्ञार्थक कृदन्त (यत्/ण्यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be taken/observed’

• व्रतम्: vow
• व्रतम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (contextually द्वितीया), एकवचन

• उच्यते: is said
• उच्यते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि प्रयोग (passive)

• अनुग्रहम्: favor/grace
• अनुग्रहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• कृतवती: did/has done
• कृतवती: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृतवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्तवत्), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having done’

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; demonstrative pronoun

• कथम्: how
• कथम्: Sambandha (Modifier/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• कः: who/what (which)
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; interrogative pronoun

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/हेतुवाचक (emphatic/causal)

• अनुग्रहः: the favor/grace
• अनुग्रहः: Karta/Predicate (कर्ता/विधेय)
• Type: Noun
• Root: अनुग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

Speaker

Unspecified in snippet (questioner)

Skanda Dialogue

Listener: Śūdra (questioner)

Visual Art Cues

Scene: Monsoon-time setting: clouds, rain-washed courtyard; the listener asks about Cāturmāsya vows; a symbolic calendar/lotus-leaf manuscript appears; Devī’s ‘grace’ hinted as a soft light descending.

Characters & Entities

• Cāturmāsya
• Gaurī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is learned through inquiry: the verse frames Cāturmāsya as a sacred time for vows and for receiving divine grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is explicitly named in this verse; it prepares for a tīrtha/vrata explanation within the chapter.

What ritualistic prescription is mentioned?

It asks about the Cāturmāsya-vrata to be adopted, but does not specify details in this verse.