Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

यष्टीमधु समाश्रित्य कन्दर्पोऽभूद्व्यवस्थितः । रक्तांजनं महावृक्षं वह्निराश्रित्य तिष्ठति

Transliteration

yaṣṭīmadhu samāśritya kandarpo'bhūdvyavasthitaḥ | raktāṃjanaṃ mahāvṛkṣaṃ vahnirāśritya tiṣṭhati

Translation

یشٹی مدھو کے پودے کا آسرا لے کر کندرپ (کام دیو) قائم ہوا۔ اور وہنی (آگ) رکتانجن کے عظیم درخت کا سہارا لے کر ٹھہری رہتی ہے۔

Word by Word

• यष्टीमधु: licorice (yaṣṭimadhu)
• यष्टीमधु: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यष्टी + मधु (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (यष्टी-सम्बन्धि मधु)

• समाश्रित्य: having resorted to
• समाश्रित्य: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-आ-श्रि (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (gerund); ‘having resorted to’

• कन्दर्पः: Kandarpa (Cupid)
• कन्दर्पः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कन्दर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• अभूत्: became
• अभूत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (अorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• व्यवस्थितः: well-established, stationed
• व्यवस्थितः: Karta (Subject complement/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि-अव-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोगः; ‘well-established/settled’

• रक्ताञ्जनम्: red collyrium / red anjana tree
• रक्ताञ्जनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्त + अञ्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; कर्मधारयः (रक्तम् अञ्जनम्)

• महावृक्षम्: great tree
• महावृक्षम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा + वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; कर्मधारयः (महान् वृक्षः)

• वह्निः: Agni (fire)
• वह्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वह्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन

• आश्रित्य: having resorted to
• आश्रित्य: Kriya (Adverbial action/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-श्रि (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (gerund); ‘having resorted to’

• तिष्ठति: stands, remains
• तिष्ठति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda (deduced from Nāgara-khaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Kandarpa subtly enthroned within a yaṣṭīmadhu plant—gentle, fragrant, springlike; nearby Agni rises from/within a towering raktāṃjana tree, flames and red hues merging with bark and leaves.

Characters & Entities

• Kandarpa (Kāma)
• Vahni (Agni)
• Yaṣṭīmadhu (licorice)
• Raktāṃjana tree

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic tīrthas sacralize the natural world: even desire (Kāma) and fire (Agni) are envisioned as residing within specific plants and trees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse supports the broader tīrtha-māhātmya of the Nāgara-khaṇḍa by detailing sacred flora; the specific place-name is not stated in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is given here; it provides contemplative knowledge (smṛti) for worship and respectful conduct toward these plants/trees.