केशसंस्कारसंत्यागात्तापत्रयविवर्जितः । नखरोमधरो यस्तु हरौ सुप्ते विशेषतः
keśasaṃskārasaṃtyāgāttāpatrayavivarjitaḥ | nakharomadharo yastu harau supte viśeṣataḥ
بالوں کی آرائش و سنوار چھوڑ دینے سے آدمی تینوں تپوں سے رہائی پاتا ہے۔ اور جو ناخن اور بدن کے بال نہ کاٹے—خصوصاً جب چاتُرمَاس میں ہری (وشنو) یوگ نِدرا میں ہوں—وہ اسی پُنّیہ کا مستحق ہوتا ہے۔
Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya didactic narration)
Tirtha: Hāṭakeśvara-kṣetra
Type: kshetra
Listener: Nārada
Scene: A Cāturmāsya observer with unshorn hair and untrimmed nails stands near a Viṣṇu shrine; in the sanctum, Viṣṇu rests as Śeṣaśāyī, suggesting the ‘Hari asleep’ season; attendants hold lamps and tulasī.
Austerity that reduces vanity and comfort is praised as a means to lessen suffering and cultivate inner steadiness.
The verse is vrata-oriented and does not name a specific tirtha in its wording.
During Cāturmāsya (Hari’s yoganidrā), avoid hair grooming and keep nails/body-hair untrimmed as a form of restraint.