Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 27

Devanagari script

स्नानं दशविधं कार्यं विष्णुनाम महाफलम् । सुप्ते देवे विशेषेण नरो देवत्वमाप्नुयात्

Transliteration

snānaṃ daśavidhaṃ kāryaṃ viṣṇunāma mahāphalam | supte deve viśeṣeṇa naro devatvamāpnuyāt

Translation

وشنو کے ناموں کے ساتھ دس طرح کا اسنان کرنا چاہیے؛ یہ بڑا پھل دیتا ہے۔ خاص طور پر جب دیو نِدرا میں ہوں، تب انسان دیوتا جیسی حالت پا سکتا ہے۔

Word by Word

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• दशविधम्: tenfold / of ten kinds
• दशविधम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दश (प्रातिपदिक) + विध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; द्विगु-समासः (दश प्रकाराः यस्य)

• कार्यम्: to be performed
• कार्यम्: Visheshana (Predicate adjective/विधेय-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) → कार्य (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विधेय-विशेषणम्, ‘to be done’ (gerundive/ण्यम्)

• विष्णुनाम: the name of Viṣṇu
• विष्णुनाम: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः = विष्णोः नाम (name of Viṣṇu)

• महाफलम्: greatly fruitful
• महाफलम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मधारयः = महत् फलम् (great in fruit)

• सुप्ते: when (he) is asleep
• सुप्ते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: स्वप् (धातु) → सुप्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकृदन्तः (क्त), ‘when (he) is asleep’

• देवे: when the god (is asleep)
• देवे: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सुप्ते देवे’ = सति-सप्तमी (locative absolute)

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम्; करणार्थे तृतीया-रूपेण प्रयुक्तम् (adverbial instrumental: especially)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• देवत्वम्: divinity
• देवत्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देवत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आप्नुयात्: may attain
• आप्नुयात्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

Speaker

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cāturmāsya-snānā with Viṣṇu-nāma (daśavidha)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A disciplined devotee performs a structured bathing rite at dawn during monsoon months: repeated immersions/sprinklings while chanting Viṣṇu’s names; above, Viṣṇu reclines in yogic sleep (śayana) on Śeṣa, indicating the sacred season.

Characters & Entities

• Viṣṇu-nāma (names of Viṣṇu)
• Divine sleep (Deva-śayana)
• Snāna (tenfold)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual purity becomes spiritually transformative when joined to nāma-japa and observed in sacred seasons.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single site; the focus is on Cāturmāsya/Deva-śayana time-power and Viṣṇu-centered practice.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform ‘tenfold’ bathing (daśavidha snāna) while reciting/remembering Viṣṇu’s names, especially during Deva-śayana.