Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 26

Devanagari script

चातुर्मास्ये जलगतो देवो नारायणो भवेत् । सर्वतीर्थाधिकं स्नानं विष्णुतेजोंशसंगतम्

Transliteration

cāturmāsye jalagato devo nārāyaṇo bhavet | sarvatīrthādhikaṃ snānaṃ viṣṇutejoṃśasaṃgatam

Translation

چاتُرمास میں دیوتا نارائن پانی کے اندر حاضر ہوتا ہے۔ اس لیے اس وقت کا اسنان سب تیرتھوں سے بڑھ کر ہے، کیونکہ وہ وشنو کے تَیج کے ایک حصے سے جڑا ہوتا ہے۔

Word by Word

• चातुर्मास्ये: in the Cāturmāsya period
• चातुर्मास्ये: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: चातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरणे), एकवचनम्; ‘चातुर्मास्य’ = चातुर्मास-सम्बन्धि (during the four-month period)

• जलगतः: gone into water
• जलगतः: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + गम् (धातु) → गत (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; भूतकृदन्तः (क्त), ‘जल-गत’ = जलं गतः (gone into water)

• देवः: the god
• देवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• नारायणः: Nārāyaṇa
• नारायणः: Samānādhikaraṇa (Apposition/समानाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; देवस्य विशेष-नाम

• भवेत्: would be / should become
• भवेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सर्वतीर्थाधिकम्: surpassing all sacred fords
• सर्वतीर्थाधिकम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + अधिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘सर्व-तीर्थ-अधिक’ = सर्वेभ्यः तीर्थेभ्यः अधिकम् (greater than all tīrthas)

• स्नानम्: bath
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• विष्णुतेजः-अंश-संगतम्: connected with a portion of Viṣṇu’s splendor
• विष्णुतेजः-अंश-संगतम्: Visheshana (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक) + अंश (प्रातिपदिक) + संगत (कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘विष्णु-तेजः-अंश’ (षष्ठी-तत्पुरुषः) + ‘संगत’ (क्त) = तेन संगतम् (associated with a portion of Viṣṇu’s radiance)

Speaker

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative style)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Cāturmāsya-jala (Nārāyaṇa-sannihita water)

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: Monsoon season: devotees bathe in a simple pond/river; within the water, a subtle luminous form of Nārāyaṇa is suggested—light rays and conch-disc motifs shimmering on the surface, indicating Viṣṇu-tejas.

Characters & Entities

• Cāturmāsya
• Nārāyaṇa
• Viṣṇu
• Jala (Water)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred time intensifies sacred matter: during Cāturmāsya, water itself is treated as divinely charged for purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching universalizes tīrtha: any water becomes exceptionally holy in Cāturmāsya due to Nārāyaṇa’s presence.

What ritualistic prescription is mentioned?

Perform snāna during Cāturmāsya, recognizing it as especially meritorious.