Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 25

यतः पापसहस्राणि विष्णुर्दहति संस्मृतः । तस्मात्पादोदकं शीर्षे चातुर्मास्ये धृतं शिवम्

yataḥ pāpasahasrāṇi viṣṇurdahati saṃsmṛtaḥ | tasmātpādodakaṃ śīrṣe cāturmāsye dhṛtaṃ śivam

کیونکہ وشنو کا سمرن کرنے سے ہزاروں گناہ جل جاتے ہیں، اس لیے چاتُرمास میں اس کے قدموں کا پانی سر پر دھارن کرنا شِوَم—مبارک اور بھلائی بخش ہے۔

यतःsince/because
यतः:
Sambandha (Cause marker/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयतः (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थक (causal/relative adverb: since/wherefrom)
पापसहस्राणिthousands of sins
पापसहस्राणि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाप-सहस्र (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पापानां सहस्राणि)
विष्णुःViṣṇu
विष्णुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दहतिburns up/destroys
दहति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootदह् (धातु)
Formलट्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
संस्मृतःwhen remembered
संस्मृतः:
Hetu (Condition/Cause/हेतु)
TypeVerb
Rootसम्-स्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘स्मृतः’ (when remembered)
तस्मात्therefore
तस्मात्:
Sambandha (Inference/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् प्रयोगः; पञ्चमी-एकवचनार्थे (ablatival: therefore/from that reason)
पादोदकम्water from the feet (foot-water)
पादोदकम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपाद-उदक (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पादस्य उदकम्)
शीर्षेon the head
शीर्षे:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootशीर्षन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
चातुर्मास्येin Cāturmāsya
चातुर्मास्ये:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootचातुर्मास्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन
धृतम्held/placed
धृतम्:
Kriya (Predicative participle/क्रिया)
TypeVerb
Rootधृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र ‘पादोदकम्’ इत्यस्य विशेषणम्
शिवम्auspicious, beneficial
शिवम्:
Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विधेय-विशेषणम् (auspicious/beneficial)

Skanda (deduced from Nāgarakhaṇḍa Tīrthamāhātmya narrative style)

Tirtha: Viṣṇu-pāda-udaka (caraṇāmṛta; Gaṅgā-bhāva)

Type: kund

Scene: A devotee in a temple courtyard receives Viṣṇu’s caraṇāmṛta; with folded hands, he touches the sacred water to his head during Cāturmāsya, while priests chant Viṣṇu-nāmas; monsoon lamps flicker.

V
Viṣṇu
P
Pādodaka
C
Cāturmāsya

FAQs

Remembrance of Viṣṇu and reverence to His pādodaka are portrayed as powerful means of purification.

Not a geography-specific tīrtha; the ‘tīrtha’ is Viṣṇu’s pādodaka itself, treated as supremely sanctifying.

During Cāturmāsya, place/receive Viṣṇu’s pādodaka upon the head as an auspicious act.