Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29
Devanagari script
गृहीतो युगपत्क्रुद्धैः परस्परजिगीषया । देवानां हस्तगो वैद्यो दैत्यानां च कमण्डलुः
Transliteration
gṛhīto yugapatkruddhaiḥ parasparajigīṣayā | devānāṃ hastago vaidyo daityānāṃ ca kamaṇḍaluḥ
Translation
تب دونوں فریق غصّے میں ایک ساتھ لپکے، ہر ایک دوسرے پر غالب آنے کی خواہش میں؛ حکیم دھنونتری دیوتاؤں کے ہاتھ آیا اور کمندلو دَیتیوں کے ہاتھ۔
Word by Word
गृहीतःwas seized
गृहीतः:
Kriya (Predicate action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगृहीत (कृदन्त; √ग्रह् (धातु) क्त)
Formभूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि (was seized)
युगपत्simultaneously
युगपत्:
Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयुगपत् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), सहकालवाचक (simultaneously)
क्रुद्धैःby the angry (ones)
क्रुद्धैः:
Kartr-karana (Agent group qualifier)
TypeAdjective
Rootक्रुद्ध (कृदन्त; √क्रुध् (धातु) क्त)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; विशेषण (angry)
परस्पर-जिगीषयाdue to mutual desire to conquer
परस्पर-जिगीषया:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootपरस्पर (अव्यय/प्रातिपदिक) + जिगीषा (प्रातिपदिक; √जि (धातु) सन्-इच्छार्थक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुष (परस्परस्य जिगीषा = desire to conquer one another)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
हस्त-गःin the hand (held)
हस्त-गः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootहस्त (प्रातिपदिक) + ग (कृदन्त; √गम् (धातु) ड/क-प्रत्यय, 'going/being in')
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (हस्ते गः = in the hand)
वैद्यःthe physician (Dhanvantari)
वैद्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवैद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दैत्यानाम्of the Daityas
दैत्यानाम्:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootदैत्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
चand
च:
Sambandha (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
कमण्डलुःthe kamaṇḍalu (water-pot)
कमण्डलुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकमण्डलु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Speaker
Unknown (deduced: Purāṇic narrator)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Skanda Dialogue
Listener: nṛpa (king)
Visual Art Cues
Scene: Two factions clash: devas restrain Dhanvantari while daityas wrench away the kamaṇḍalu; faces are wrathful, arms interlocked, the amṛta vessel tilted but unspilled, ocean spray and churned foam behind.
Characters & Entities
D
DhanvantariD
DevasD
DaityasK
KamaṇḍaluA
Amṛta (implied)FAQs
When desire and anger dominate, even sacred gifts become causes of strife; dharma lies in restraint and rightful claim.
No tīrtha is specified in this verse.
None.