Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 44

कृत्वा मां दुःखसंतप्तं मातरं चापि पुत्रकः । प्रस्थितो दीर्घमध्वानं विरुद्धं कृतवान्विधिः

kṛtvā māṃ duḥkhasaṃtaptaṃ mātaraṃ cāpi putrakaḥ | prasthito dīrghamadhvānaṃ viruddhaṃ kṛtavānvidhiḥ

مجھے اور ماں کو بھی غم کی آگ میں تڑپتا چھوڑ کر وہ بیٹا طویل راہ پر روانہ ہو گیا؛ تقدیر نے دھرم کے خلاف برتاؤ کیا ہے۔

कृत्वाhaving done/made
कृत्वा:
Kriya-visheshaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), धातु: कृ; पूर्वक्रिया (having done)
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (speaker), द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
दुःखसंतप्तम्afflicted by sorrow
दुःखसंतप्तम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःख + संतप्त (प्रातिपदिक; √तप् धातु से क्त)
Formसमास: दुःखेन संतप्तः (तृतीया-तत्पुरुष); विशेषण; द्वितीया, एकवचन, (माम् इति कर्मस्य) लिङ्गानुसारम्
मातरम्mother
मातरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चयार्थ (also/even)
पुत्रकःthe little son/boy
पुत्रकः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुत्रक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन; लघुप्रत्ययान्त (diminutive)
प्रस्थितःhaving departed/started
प्रस्थितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeVerb
Rootप्र-स्था (धातु) → प्रस्थित (क्त-कृदन्त प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle) ‘gone/started’; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग
दीर्घमध्वानम्a long journey/road
दीर्घमध्वानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदीर्घ + अध्वान (प्रातिपदिक)
Formसमास: दीर्घः अध्वानः (कर्मधारय); पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन
विरुद्धम्contrary/opposed
विरुद्धम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविरुद्ध (प्रातिपदिक; √रुध् धातु से क्त)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (सन्दर्भानुसार), द्वितीया, एकवचन; ‘contrary/opposed’
कृतवान्has done/committed
कृतवान्:
Karta (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कृतवत् (कृदन्त प्रातिपदिक)
Formकृतवत्-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (perfective participle: ‘one who has done’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विधिःfate/ordinance
विधिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative/कर्ता), एकवचन

Mṛkaṇḍa

Scene: A grieving father speaks of the child’s departure, with the mother also in sorrow; the road motif suggests the son’s long journey toward death (Yama’s realm).

M
Mṛkaṇḍa
M
mother (mātṛ)
S
son (putraka)
V
vidhi (fate)

FAQs

Human beings experience fate as ‘contrary,’ yet Purāṇic dharma frames suffering as a doorway to higher resolve and sacred recourse.

The larger episode remains tied to Agnitīrtha and tīrtha-yātrā, though this verse emphasizes personal grief rather than site praise.

None directly; it prepares the narrative for a drastic vow-like action.