Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

Devanagari script

पश्य ब्राह्मणि पापेन मया दुष्कृतकारिणा । न बालस्य मुखं दृष्टं प्रस्थितस्य यमालये

Transliteration

paśya brāhmaṇi pāpena mayā duṣkṛtakāriṇā | na bālasya mukhaṃ dṛṣṭaṃ prasthitasya yamālaye

Translation

دیکھو، اے برہمنی! میرے گناہ اور بدکرداری کے سبب، یم کے دھام کو روانہ ہوتے اس بچے کا چہرہ تک میں نہ دیکھ سکا۔

Word by Word

• पश्य: see/behold
• पश्य: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ब्राह्मणि: O Brahmin woman
• ब्राह्मणि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• पापेन: by sin
• पापेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन

• मया: by me
• मया: Kartr̥/Agent (Doer/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन

• दुष्कृतकारिणा: by (one) who does evil deeds
• दुष्कृतकारिणा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुष्कृत + कारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: समास: दुष्कृतं करोति इति (उपपद-तत्पुरुष); विशेषण; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (मया इति), तृतीया, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• बालस्य: of the child
• बालस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• मुखम्: face
• मुखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• दृष्टम्: (was) seen
• दृष्टम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट (क्त-कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past passive participle) ‘seen’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि भाव

• प्रस्थितस्य: of (him) who had departed
• प्रस्थितस्य: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-स्था (धातु) → प्रस्थित (क्त-कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त विशेषण; पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन; ‘of the departed’

• यमालये: in Yama's abode
• यमालये: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यम + आलय (प्रातिपदिक)
• Form: समास: यमस्य आलयः (षष्ठी-तत्पुरुष); पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन

Speaker

Mṛkaṇḍa

Visual Art Cues

Scene: The father addresses the brāhmaṇī, confessing his sin and lamenting that he could not even see the boy’s face before the boy went to Yama’s abode.

Characters & Entities

• Mṛkaṇḍa
• brāhmaṇī (wife)
• Yama
• yamālaya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remorse and moral self-examination are presented as immediate responses to loss, turning the mind toward dharmic remedy.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is named in this verse; it remains within the Agnitīrtha episode’s narrative arc.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; the verse expresses guilt and fear of death’s realm.