Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

यदि तेषां मनस्तुष्टिर्जायते द्विजसत्तमाः । ततः सूक्तानि वाक्यानि सौम्यानि सुशुभानि च । वारुणानि तथैंद्राणि मांगल्यप्रभवाणि च

yadi teṣāṃ manastuṣṭirjāyate dvijasattamāḥ | tataḥ sūktāni vākyāni saumyāni suśubhāni ca | vāruṇāni tathaiṃdrāṇi māṃgalyaprabhavāṇi ca

اے بہترین دِوِجوں! اگر اُن کے دل خوش ہو جائیں تو خوش گفتار، نرم اور مبارک کلمات ظاہر ہوتے ہیں؛ نیز ورُن جیسے اور اِندر جیسے فیض بخش اقوال بھی، جو خود مَنگلتا سے جنم لیتے ہیں۔

यदिif
यदि:
Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्यय (शर्तबोधक) = conditional particle ‘if’
तेषाम्of them
तेषाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन = Genitive Plural
मनस्mind
मनस्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन = Neuter Nominative Singular (in compound)
तुष्टिःsatisfaction
तुष्टिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतुष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/कर्ता), एकवचन = Feminine Nominative Singular
जायतेarises, is born
जायते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootजन् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद = Present Indicative 3rd sg (Ātmanepada)
द्विजसत्तमाःO best of the twice-born
द्विजसत्तमाः:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootद्विज + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/सम्बोधन-प्राय), बहुवचन = Masculine Nominative Plural; संबोधनार्थे प्रयोगः (vocative sense)
ततःthen
ततः:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb
सूक्तानिwell-spoken hymns/utterances
सूक्तानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसूक्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural
वाक्यानिsentences, statements
वाक्यानि:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural
सौम्यानिgentle, auspicious
सौम्यानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; विशेषण
सुशुभानिvery beautiful
सुशुभानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + शुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; कर्मधारयः (सु-शुभ)
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक) = conjunction
वारुणानिpertaining to Varuṇa
वारुणानि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवारुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; विशेषण
तथाalso, likewise
तथा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = indeclinable adverb
ऐन्द्राणिpertaining to Indra
ऐन्द्राणि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootऐन्द्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; विशेषण
मांगल्यप्रभवाणिarising from auspiciousness
मांगल्यप्रभवाणि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमाङ्गल्य + प्रभव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; तत्पुरुषः (षष्ठी) ‘माङ्गल्यात् प्रभव’ = arising from auspiciousness
and
:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चयबोधक) = conjunction

Viśvāmitra (contextual; speaker explicitly appears at 202.1 and continues the narration)

Type: kshetra

Scene: Satisfied brāhmaṇas speak gentle, auspicious words; the atmosphere feels Indra-like (prosperity) and Varuṇa-like (order, purity), as if blessings descend through speech.

V
Varuṇa
I
Indra
D
Dvija (Brāhmaṇas)

FAQs

When the officiants’ minds are satisfied and pure, their speech naturally becomes auspicious and beneficial—an omen of dharmic alignment.

The passage belongs to the Hāṭakeśvara-kṣetra-māhātmya within Nāgara-khaṇḍa, describing procedures connected to that sacred region.

It indicates an omen-based criterion: mental satisfaction of the learned Brāhmaṇas leads to auspicious pronouncements used in ritual ‘nirṇaya’ (decision).