Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 37

Devanagari script

श्रेष्ठानि मंत्रलिंगानि वृद्धितुष्टिकराणि च । यदि नो मानसी तुष्टि स्तेषां चैव प्रजायते

Transliteration

śreṣṭhāni maṃtraliṃgāni vṛddhituṣṭikarāṇi ca | yadi no mānasī tuṣṭi steṣāṃ caiva prajāyate

Translation

تب نہایت برتر منتر کے آثار ظاہر ہوتے ہیں، جو افزونی اور اطمینان بخش ہیں۔ لیکن اگر اُن میں ہماری بابت ذہنی تسکین ہی پیدا نہ ہو…

Word by Word

• श्रेष्ठानि: excellent
• श्रेष्ठानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; विशेषण

• मंत्रलिंगानि: indications/signs of mantras
• मंत्रलिंगानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; तत्पुरुषः (षष्ठी) ‘मन्त्रस्य लिङ्गम्’

• वृद्धितुष्टिकराणि: causing increase and satisfaction
• वृद्धितुष्टिकराणि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृद्धि + तुष्टि + कर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन = Neuter Nom./Acc. Plural; तत्पुरुषः (उपपद/षष्ठी-प्राय) ‘वृद्धिं तुष्टिं च करोति’

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक) = conjunction

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: अव्यय (शर्तबोधक) = conditional particle

• नः: of us, our
• नः: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th) बहुवचन/द्वितीया (2nd) बहुवचन—अव्यक्त; अत्र षष्ठी ‘our’ इति = Genitive Plural (enclitic)

• मानसी: mental, in the mind
• मानसी: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मानस (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = Feminine Nominative Singular; विशेषण

• तुष्टिः: satisfaction
• तुष्टिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तुष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन = Feminine Nominative Singular

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन = Genitive Plural

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयबोधक) = conjunction

• एव: indeed, just
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चय/अवधारण) = emphatic particle

• प्रजायते: arises, comes into being
• प्रजायते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + जन् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद = Present Indicative 3rd sg (Ātmanepada)

Speaker

Viśvāmitra (contextual)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A ritual moment where mantra-recitation produces visible ‘signs’ of auspiciousness—calm faces, orderly gestures, offerings arranged perfectly—yet the verse turns to suspense: what if satisfaction does not arise?

Characters & Entities

• Mantra
• Dvija (implied Brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Auspicious outcomes are read through inner consent and clarity; spiritual ‘signs’ align with mental purity and satisfaction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Hāṭakeśvara-kṣetra in the Nāgara-khaṇḍa’s tīrtha-māhātmya context.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mantra-related signs (mantra-liṅga) that indicate prosperity and satisfaction are part of the decision/omen process.