Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39

Devanagari script

परावसुरुवाच । गंडूषमेकं मद्यस्य मया पीतं द्विजोत्तमाः । तावन्मात्रं पिबाम्येव घृतं वह्निसमं कृतम्

Transliteration

parāvasuruvāca | gaṃḍūṣamekaṃ madyasya mayā pītaṃ dvijottamāḥ | tāvanmātraṃ pibāmyeva ghṛtaṃ vahnisamaṃ kṛtam

Translation

پراواسو نے کہا: اے دِوِجوں میں برتر حضرات! میں نے شراب کا صرف ایک گنڈوش (ایک منہ بھر) پیا تھا۔ اس لیے میں اسی مقدار کا آگ کی مانند تپایا ہوا گھی ہی پیوں گا۔

Word by Word

• परावसुः: Parāvasu
• परावसुः: Karta (Subject)
• Type: Noun
• Root: परावसु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; वक्ता

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; parasmaipada

• गण्डूषम्: a mouthful
• गण्डूषम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: गण्डूष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कर्म (पीतम्) “a mouthful/draught”

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषणम् (गण्डूषम्)

• मद्यस्य: of liquor
• मद्यस्य: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: मद्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी एकवचन; सम्बन्धः (गण्डूषः)

• मया: by me
• मया: Karta (Agent in passive)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया एकवचन; कर्तृकरणे (कर्मणि-प्रयोगे agent)

• पीतम्: was drunk
• पीतम्: Kriya (Passive predicate)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; कर्मणि “was drunk”

• द्विजोत्तमाः: O best Brahmins
• द्विजोत्तमाः: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, संबोधन बहुवचन; समासः: द्विजाः एव उत्तमाः (कर्मधारय)

• तावन्मात्रम्: that much
• तावन्मात्रम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: तावत् + मात्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषणम् (घृतम्) “that much only”

• पिबामि: I drink
• पिबामि: Kriya (Action)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लट्, उत्तमपुरुष, एकवचन; parasmaipada

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Emphasis particle)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; emphasis “indeed/only”

• घृतम्: ghee
• घृतम्: Karma (Object)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कर्म (पिबामि)

• वह्निसमम्: like fire
• वह्निसमम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वह्नि + सम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषणम् (घृतम्) । समासः: वह्निना समम् (तृतीया-तत्पुरुष)

• कृतम्: prepared
• कृतम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषणम् (घृतम्) “made/prepared”

Speaker

Parāvasu

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas (dvijottamāḥ)

Visual Art Cues

Scene: Parāvasu declares he drank only one mouthful and vows to drink an equal mouthful of ghee heated like fire; the moment is one of courageous self-correction.

Characters & Entities

• Parāvasu
• Dvijottamas (Brāhmaṇas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Taking responsibility and promptly undertaking expiation is presented as the dharmic response to a lapse.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named in this verse; it is part of a broader tīrtha-context narrative on purification.

What ritualistic prescription is mentioned?

The speaker commits to drinking fire-hot ghee equal to the small quantity (one mouthful) of liquor consumed.