Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 4

सावित्र्या यद्वचः प्रोक्तं तन्न शक्यं कथंचन । अन्यथा कर्तुमेवाथ सर्वैरपि सुरासुरैः

sāvitryā yadvacaḥ proktaṃ tanna śakyaṃ kathaṃcana | anyathā kartumevātha sarvairapi surāsuraiḥ

ساوتری کے کہے ہوئے الفاظ کسی طرح بھی بدلے نہیں جا سکتے؛ تمام دیوتا اور اسور مل کر بھی انہیں دوسری صورت نہیں دے سکتے۔

सावित्र्याby Sāvitrī
सावित्र्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsāvitrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
यत्which
यत्:
Sambandha (Relative)
TypeAdjective
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative)
वचःspeech; word
वचः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootvacas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
प्रोक्तम्was spoken
प्रोक्तम्:
Kriya (Predicative)
TypeVerb
Rootप्र + √vac (धातु) + prokta (कृदन्त, क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom/Acc), एकवचन; सर्वनाम
not
:
Pratishedha (Negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
शक्यम्possible
शक्यम्:
Kriya (Predicative)
TypeAdjective
Root√śak (धातु) + śakya (कृदन्त, यत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त (potential/able)
कथंचनin any way; somehow
कथंचन:
Kriya-viseshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootkathaṃcana (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
Kriya-viseshana (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootanyathā (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (otherwise)
कर्तुम्to do; to make
कर्तुम्:
Prayojana/Anvaya (Complement of śakya)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु) + kartum (तुमुन्)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive)
एवindeed; just
एव:
Avadharana (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphasis)
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse connective)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/सम्बन्धसूचक
सर्वैःby all
सर्वैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
अपिeven; also
अपि:
Sambandha (Particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (even/also)
सुरासुरैःby gods and demons
सुरासुरैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootsura (प्रातिपदिक) + asura (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (देवाः च असुराः च)

Gāyatrī (within Sūta’s narration)

Tirtha: Puṣkara (implied)

Type: kshetra

Listener: dvijottamāḥ (assembled brāhmaṇas/sages)

Scene: A solemn declaration in the assembly: Savitrī’s spoken curse cannot be changed by any coalition of gods and demons; listeners react with grave acceptance.

S
Sāvitrī
G
Gāyatrī
S
Suras
A
Asuras

FAQs

Truthful, vow-backed speech—especially of a great sādhvī—is portrayed as inviolable, underscoring the sanctity of word and dharma.

Indirectly, the teaching is embedded in the Hāṭakeśvara-kṣetra māhātmya narrative framework.

None explicitly; the verse asserts a dharmic principle about irreversible utterance.