Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 20
Devanagari script
तच्छ्रुत्वा जल्पितं तस्य दयां कृत्वा पितामहः । प्रतिप्रस्थातरं सामवाक्यमेतदुवाच ह
Transliteration
tacchrutvā jalpitaṃ tasya dayāṃ kṛtvā pitāmahaḥ | pratiprasthātaraṃ sāmavākyametaduvāca ha
Translation
اس کی فریاد سن کر پِتامہہ پر رحم آیا۔ پھر انہوں نے پرستھاتَر سے نرم و مصالحت آمیز کلام کیا اور یوں فرمایا۔
Word by Word
तत्that (speech/thing)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive); पूर्वकालिक क्रिया
जल्पितम्the uttered words; what was spoken
जल्पितम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootजल्पित (जल्प् धातु + क्त प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle); नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुँलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
दयाम्compassion
दयाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootदया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
कृत्वाhaving done; having shown
कृत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)
पितामहःthe grandsire (Brahmā)
पितामहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
प्रतिप्रस्थातरम्the one about to depart/setting out (traveller)
प्रतिप्रस्थातरम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootप्रतिप्रस्थातृ (प्रातिपदिक)
Formपुँलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
साम-वाक्यम्conciliatory words
साम-वाक्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसाम (प्रातिपदिक) + वाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (सामं वाक्यम् = gentle/conciliatory speech)
एतत्this
एतत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
हindeed; (emphatic particle)
ह:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootह (अव्यय)
Formअव्यय; पदपूरण/निपात (expletive particle)
Speaker
Narrator (introducing Pitāmaha’s reply)
Tirtha Mahatmya
Type: kshetra
Visual Art Cues
Scene: Pitāmaha, serene and luminous, turns toward Prasthātṛ and speaks gently; the atmosphere shifts from plea to adjudication.
Characters & Entities
P
PitāmahaP
PrasthātṛFAQs
Dharma is upheld through compassionate mediation—gentle counsel (sāma) can temper harsh outcomes.
Not specified in this verse; it serves the narrative within a tīrtha-glorification chapter.
No explicit rite is prescribed; it introduces a conciliatory intervention regarding a curse.