Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 29

Devanagari script

गोमयाख्या महादेवी कृता वै गोमयेन सा । ततो गोलोकमापन्नाः सर्वास्ता वरवर्णिनि

Transliteration

gomayākhyā mahādevī kṛtā vai gomayena sā | tato golokamāpannāḥ sarvāstā varavarṇini

Translation

وہ مہادیوی ‘گومیا’ کے نام سے معروف تھی، جو گوبر سے ہی بنائی گئی؛ پھر اے خوش رنگ خاتون، وہ سب عورتیں گولوک کو پہنچ گئیں۔

Word by Word

• गोमयाख्या: named ‘Gomayā’/‘of the name Gomaya’
• गोमयाख्या: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गोमय (प्रातिपदिक) + आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गोमयस्य आख्या यस्याः/या)

• महादेवी: the great goddess
• महादेवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (nominative singular)

• कृता: was made/formed
• कृता: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) + कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (made/formed)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निश्चयार्थक-अव्यय (indeed)

• गोमयेन: with cow-dung
• गोमयेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गोमय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, एकवचन (instrumental singular)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (nominative singular)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/हेतुवाचक-अव्यय (then; thereafter)

• गोलोकम्: Goloka (world of cows)
• गोलोकम्: Gati-Karma (Destination/गतिकर्म)
• Type: Noun
• Root: गोलोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन (accusative singular); षष्ठी-तत्पुरुष (गवां लोकः)

• आपन्नाः: having reached
• आपन्नाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आप् (धातु) + आपन्न (कृदन्त-प्रातिपदिक, क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (having reached/attained)

• सर्वाः: all
• सर्वाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (nominative plural)

• ताः: those (women)
• ताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन (nominative plural)

• वरवर्णिनि: O fair-complexioned one
• वरवर्णिनि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक) + वर्णिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन विभक्ति, एकवचन (vocative singular)

Speaker

Unspecified in snippet (sage continuing the instruction)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Goloka

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Addressed as ‘varavarṇini’ (fair-complexioned lady)

Visual Art Cues

Scene: A wondrous image: a goddess-form ‘Gomayā’ arising from cow-dung, radiating sanctity; women devotees subsequently ascending to Goloka.

Characters & Entities

• Mahādevī (Gomayā)
• Goloka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even simple, sanctified substances used with devotion can become vehicles of divine presence and grant exalted spiritual destinations.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Goloka is mentioned as the attained realm; a terrestrial tīrtha is not specified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse implies forming/adorning a देवी-form associated with ‘Gomayā’ using gomaya (cow-dung), as part of the vow’s practice.