Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 42

Devanagari script

किं वा जलाशयं कंचित्प्राप्य गाधमजानती । निमग्ना तत्र सा बाला संप्रविष्टा जलार्थिनी

Transliteration

kiṃ vā jalāśayaṃ kaṃcitprāpya gādhamajānatī | nimagnā tatra sā bālā saṃpraviṣṭā jalārthinī

Translation

“یا شاید پانی کی تلاش میں وہ کسی تالاب تک پہنچی ہو، اس کی گہرائی نہ جان کر پانی لینے کے لیے اندر اتری ہو اور وہیں ڈوب گئی ہو؟”

Word by Word

• किम्: or what?
• किम्: None
• Type: Indeclinable
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययवत् प्रश्नार्थक-प्रयोगः — interrogative particle ‘what?/whether’

• वा: or
• वा: None
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: अव्यय (विकल्प) — disjunctive particle ‘or’

• जलाशयम्: a water-reservoir/pond
• जलाशयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जल + आशय (प्रातिपदिक-समास)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन — Masculine, Accusative singular

• कंचित्: some
• कंचित्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (निपात)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; अनिश्चितवाचक — Masculine, Accusative singular; qualifying जलाशयम्

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र + आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यबन्त/क्त्वान्त-समकक्ष अव्यय (gerund) — indeclinable ‘having reached’

• गाधम्: depth/deepness
• गाधम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गाध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन — Neuter, Accusative singular

• अजानती: not knowing
• अजानती: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञा (धातु) + शतृ (कृदन्त; नञ्-पूर्वक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, नञ्-पूर्वक — Feminine, Nominative singular; ‘not knowing’

• निमग्ना: submerged/sunk
• निमग्ना: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि + मज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त — Feminine, Nominative singular

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (स्थानवाचक) — indeclinable adverb of place

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative singular

• बाला: the girl
• बाला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative singular

• संप्रविष्टा: entered
• संप्रविष्टा: Kriya (Predicative/क्रिया-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + प्र + विश् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त — Feminine, Nominative singular

• जलार्थिनी: seeking water
• जलार्थिनी: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल + अर्थिन् (प्रातिपदिक-समास)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण — Feminine, Nominative singular; qualifying बाला

Speaker

Jābāli (continuing lament)

Tirtha Mahatmya

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A darkening pond with ripples; Jābāli stands at the bank, peering into the water, imagining his daughter submerged; reeds sway, and the water reflects the last light of sunset, creating a haunting stillness.

Characters & Entities

• Jābāli
• jalāśaya (pond/reservoir)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Need and haste can lead to danger; the Purāṇic frame often contrasts human vulnerability with the eventual protection found through sacred order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not specified in this verse; it is contextual to the broader Tīrthamāhātmya passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse narrates a feared possibility (drowning).