Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 38
Devanagari script
समौ मानापमानौ च चित्तज्ञः कालवित्तथा । सर्वंसहः क्षमी विज्ञः स भवेद्राजवल्लभः
Transliteration
samau mānāpamānau ca cittajñaḥ kālavittathā | sarvaṃsahaḥ kṣamī vijñaḥ sa bhavedrājavallabhaḥ
Translation
جس کے نزدیک عزت و ذلت برابر ہوں؛ جو دلوں کو پہچانے اور وقت کی پہچان رکھے؛ جو سب کچھ سہہ لے، درگزر کرنے والا اور صاحبِ بصیرت ہو—وہی بادشاہ کا محبوب بنتا ہے۔
Word by Word
समौequal (two)
समौ:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; विशेषण (मानापमानौ)
मानापमानौhonour and dishonour
मानापमानौ:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमान (प्रातिपदिक) + अपमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), द्विवचन; द्वन्द्व-समास (मानश्च अपमानश्च)
चand
च:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय (समुच्चय/conjunction)
चित्तज्ञःknower of minds
चित्तज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootचित्त (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चित्तस्य ज्ञः = मनोविज्ञ)
कालवित्knower of time/occasion
कालवित्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootकाल (प्रातिपदिक) + विद् (प्रातिपदिक; ‘वित्’ = जानन्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष/षष्ठी-तत्पुरुष (कालं वेत्ति)
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (रीतिवाचक/adverb: ‘likewise’)
सर्वंसहःenduring everything
सर्वंसहः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्वम् (प्रातिपदिक) + सह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (सर्वं सहते)
क्षमीforgiving
क्षमी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootक्षमिन्/क्षमी (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
विज्ञःwise/learned
विज्ञः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
भवेत्would be
भवेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
राजवल्लभःbeloved of the king
राजवल्लभः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + वल्लभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (राज्ञः वल्लभः)
Speaker
Śākalya (continuing counsel)
Visual Art Cues
Scene: A serene minister stands unshaken amid courtiers’ praise and blame; the king’s face softens, recognizing steadiness and forgiveness.
FAQs
Equanimity, forgiveness, and discernment are dharmic virtues that create trust and harmony in society.
No specific tīrtha is mentioned in this verse.
None; it teaches inner discipline (samatā, kṣamā) as practical dharma.