Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 39
Devanagari script
अपमानमनादृत्य तस्माद्गच्छ नृपालयम् । ममाज्ञापि न लंघ्या त एष धर्मः सनातनः
Transliteration
apamānamanādṛtya tasmādgaccha nṛpālayam | mamājñāpi na laṃghyā ta eṣa dharmaḥ sanātanaḥ
Translation
پس اس بے ادبی کو نظرانداز کر کے بادشاہ کے محل کو جا۔ میری فرمانبرداری بھی نہ توڑنا—یہی سناتن دھرم ہے۔
Word by Word
अपमानम्insult/dishonour
अपमानम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअपमान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन
अनादृत्यhaving disregarded
अनादृत्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootअन् + आ + दृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभाव (Gerund/Absolutive)
तस्मात्therefore/from that
तस्मात्:
Apadana (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
गच्छgo
गच्छ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन
नृपालयम्to the king’s palace
नृपालयम्:
Karma (Goal/Object/कर्म)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपस्य आलयः)
ममmy
मम:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन
आज्ञाcommand/order
आज्ञा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
अपिeven
अपि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय (अप्यर्थक particle: ‘even/also’)
नnot
न:
Pratishedha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negative particle)
लङ्घ्याto be transgressed/violated
लङ्घ्या:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
TypeVerb
Rootलङ्घ्य (धातु √लङ्घ्, यत्/ण्यत्-प्रत्यय; कर्मणि-योग्यतावाचक)
Formकृदन्त (यत्/ण्यत्), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विधेय-विशेषण (आज्ञा) = ‘to be transgressed’
तेfor you/to you
ते:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formचतुर्थी-विभक्ति (4th/Dative), एकवचन (एन्क्लिटिक रूप ‘ते’)
एषःthis
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
धर्मःdharma/law
धर्मः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन
सनातनःeternal
सनातनः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
TypeAdjective
Rootसनातन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (धर्मः)
Speaker
Śākalya
Skanda Dialogue
Listener: An instructed agent/disciple
Visual Art Cues
Scene: A teacher/elder commands a disciple to proceed to the palace despite insult; the disciple bows, steadies himself, and turns toward the palace gates.
FAQs
Personal affront should be set aside when duty and rightful instruction require action.
No specific tīrtha is named in this verse.
None; it is an injunction about conduct—obeying command and fulfilling duty.