Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 45

Devanagari script

सा रूपयौवनोपेता रूपाढ्यं प्राप्य सद्द्विजम् । प्रस्थिता स्नातुकामाथ पुत्रतीर्थे मृगेक्षणा

Transliteration

sā rūpayauvanopetā rūpāḍhyaṃ prāpya saddvijam | prasthitā snātukāmātha putratīrthe mṛgekṣaṇā

Translation

وہ ہرن چشم عورت، حسن و شباب سے آراستہ، نہایت خوش صورت نیک برہمن کو پا کر، پُتر تیرتھ میں اشنان کی آرزو سے روانہ ہوئی۔

Word by Word

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative (1st), Singular

• रूप-यौवन-उपेता: endowed with beauty and youth
• रूप-यौवन-उपेता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रूप (प्रातिपदिक) + यौवन (प्रातिपदिक) + उपेत (उप√इ + क्त, कृदन्त)
• Form: तत्पुरुष-समास (रूपेण यौवनेन च उपेता/युक्ता); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular

• रूप-आढ्यम्: rich in beauty
• रूप-आढ्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रूप (प्रातिपदिक) + आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रूपेण आढ्यः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative (2nd), Singular; qualifying द्विजम्

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्र√आप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यबन्त अव्यय (पूर्वकाल) — gerund ‘having obtained/reached’

• सत्-द्विजम्: the good Brahmin
• सत्-द्विजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सत् (प्रातिपदिक) + द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (सन् द्विजः); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Masculine, Accusative (2nd), Singular

• प्रस्थिता: departed/set out
• प्रस्थिता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि/कर्तरि कृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Past participle used predicatively: ‘set out/departed’

• स्नातु-कामा: desiring to bathe
• स्नातु-कामा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्नातु (√स्ना तुमुन्, कृदन्त) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (स्नातुं कामा); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक-अव्यय — indeclinable ‘then/now’

• पुत्र-तीर्थे: at the Putra-tīrtha
• पुत्र-तीर्थे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन — Neuter, Locative (7th), Singular

• मृग-ईक्षणा: doe-eyed
• मृग-ईक्षणा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मृग (प्रातिपदिक) + ईक्षणा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास (मृगस्य इव ईक्षणे यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Feminine, Nominative, Singular; epithet of the woman

Speaker

Sūta (narrative continuation; deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Putra-tīrtha

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: nṛpa and dvijottamāḥ

Visual Art Cues

Scene: A beautiful young woman, doe-eyed, sets out with a virtuous, handsome brāhmaṇa toward Putra-tīrtha, motivated by the desire to bathe for progeny-boon.

Characters & Entities

• Putratīrtha
• saddvija

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage and sacred bathing undertaken with a clear intention is depicted as a dharmic means toward desired life-blessings, especially progeny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Putra-tīrtha, presented as a son-bestowing sacred ford.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) at Putra-tīrtha is indicated.