Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 47

Devanagari script

भविष्यंति पुनर्दंष्ट्रास्तव वक्त्रे मनोरमाः । तस्मात्त्वं गच्छ पातालं स्वभर्त्ता यत्र तिष्ठति

Transliteration

bhaviṣyaṃti punardaṃṣṭrāstava vaktre manoramāḥ | tasmāttvaṃ gaccha pātālaṃ svabharttā yatra tiṣṭhati

Translation

پھر تمہارے منہ میں دلکش دَنداں (دَمشترے) دوبارہ نمودار ہوں گے۔ اس لیے تم پاتال کو جاؤ، جہاں تمہارا بھرتا (شوہر) رہتا ہے۔

Word by Word

• भविष्यन्ति: will become/will be
• भविष्यन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लृट् (Simple Future), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन

• पुनः: again
• पुनः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरावृत्तिवाचक (again)

• दंष्ट्राः: fangs
• दंष्ट्राः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दंष्ट्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन

• तव: your
• तव: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th case/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

• वक्त्रे: in (your) mouth/face
• वक्त्रे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वक्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th case/अधिकरण), एकवचन

• मनोरमाः: beautiful/charming
• मनोरमाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनोरम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, बहुवचन; ‘दंष्ट्राः’ इत्यस्य विशेषणम्

• तस्मात्: therefore
• तस्मात्: Hetu (Cause/Inference/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (अव्यय/तद्-प्रातिपदिकात्)
• Form: अव्यय; हेत्वर्थे/तस्मादर्थे (therefore)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• गच्छ: go
• गच्छ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √गम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), परस्मैपद; मध्यमपुरुष, एकवचन

• पातालम्: to Pātāla (netherworld)
• पातालम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाताल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• स्वभर्ता: your husband
• स्वभर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (स्वस्य भर्ता = your husband)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्थानवाचक सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)

• तिष्ठति: stands/remains
• तिष्ठति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √स्था (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Unspecified in snippet

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pātāla (mythic destination)

Type: cave

Skanda Dialogue

Listener: A blessed female recipient of counsel (kalyaṇī) within the story; broader listener is the frame-interlocutor

Visual Art Cues

Scene: A blessed woman (nāginī/otherworldly) is told that beautiful tusks/fangs will reappear; she is directed toward the subterranean path to Pātāla to reunite with her husband.

Characters & Entities

• Pātāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Cosmic order assigns proper abodes and forms; harmony is restored by returning to one’s ordained place and duty.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No earthly tīrtha is named; the verse references Pātāla as a cosmological realm.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is an instruction within the storyline.