Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 16

स त्वं तासां विघातार्थमुपायं भूप चिंतय । येन तां पांसुभिर्भूमिं पूरयामः समंततः

sa tvaṃ tāsāṃ vighātārthamupāyaṃ bhūpa ciṃtaya | yena tāṃ pāṃsubhirbhūmiṃ pūrayāmaḥ samaṃtataḥ

“پس اے راجا! اُن (ماؤں) کو روکنے کے لیے کوئی تدبیر سوچو، جس کے ذریعے ہم ہر طرف سے اس زمین کو گرد سے بھر سکیں۔”

सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
त्वम्you
त्वम्:
Sambodhana/Prayojya (Addressed/सम्बोधनार्थ)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तासाम्of them
तासाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम
विघात-अर्थम्for (their) removal/relief
विघात-अर्थम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootविघात (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; चतुर्थी-तत्पुरुषार्थकः (‘विघाताय’ = for removal/obstruction)
उपायम्a means / method
उपायम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootउपाय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
भूपO king
भूप:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचनम् (vocative)
चिन्तयthink / devise
चिन्तय:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु)
Formलोट्-लकारः (आज्ञार्थ/imperative), मध्यम-पुरुषः, एकवचनम्, परस्मैपदम्
येनby which
येन:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धक-प्रयोगः (relative)
ताम्that (her/it)
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
पांसुभिःwith dust
पांसुभिः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootपांसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्
भूमिम्the ground/earth
भूमिम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
पूरयामःwe fill
पूरयामः:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootपूर् (धातु)
Formलट्-लकारः (वर्तमान), उत्तम-पुरुषः, बहुवचनम्, परस्मैपदम्; causative sense in usage (‘to fill’)
समन्ततःon all sides
समन्ततः:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसमन्ततस् (अव्यय)
Formअव्ययम्; सर्वतोभावे क्रियाविशेषणम् (all around)

Vyaṃtaras/Bhūtas (petitioning King Kuśa; collective speech implied)

Type: kshetra

Listener: Sages (frame implied)

Scene: Vyaṃtaras address King Kuśa with urgent gestures, pointing toward the distant sacred field; the king appears thoughtful, hand to chin, contemplating a dhārmic solution.

K
King Kuśa
M
Mātṛgaṇa (implied by ‘tāsām’)
V
Vyaṃtaras/Bhūtas (speakers)

FAQs

Hostile intent seeks ‘strategies,’ but sacred power (here, the Mātṛs) stands as a moral boundary protecting dharmic spaces.

The Nāgarakhaṇḍa tīrtha whose ground is being targeted for filling with dust; the verse does not specify the place-name.

None; it is a strategic request within the story, not a dhārmic injunction.