Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 23

Devanagari script

अथ लिंगस्य पातेन त्रैलोक्यभयशंसिनः । उत्पाता दारुणास्तस्थुः सर्वत्र द्विजसत्तमाः

Transliteration

atha liṃgasya pātena trailokyabhayaśaṃsinaḥ | utpātā dāruṇāstasthuḥ sarvatra dvijasattamāḥ

Translation

پھر لِنگ کے گرنے کے سبب، تینوں جہانوں کے لیے خوف کی خبر دینے والے ہولناک شگون ہر طرف ظاہر ہو گئے، اے افضلِ دِویج!

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connective)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अनुक्रमसूचक (then)

• लिङ्गस्य: of the liṅga
• लिङ्गस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive/6th), एकवचनम्

• पातेन: by the fall
• पातेन: Karana (Instrument/Cause/करण)
• Type: Noun
• Root: पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• त्रैलोक्यभयशंसिनः: foreboding fear for the three worlds
• त्रैलोक्यभयशंसिनः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रैलोक्य (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + शंसिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), बहुवचनम्; बहुपद-तत्पुरुषः (त्रैलोक्यस्य भयम् शंसन्ति इति) ‘foretelling fear for the three worlds’

• उत्पाताः: portents
• उत्पाताः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उत्पात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• दारुणाः: terrible
• दारुणाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दारुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘उत्पाताः’ इति विशेषणम्

• तस्थुः: stood/appeared
• तस्थुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd), बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• सर्वत्र: everywhere
• सर्वत्र: Adhikarana (Locative sense/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वत्र (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; देशवाचक-अव्ययम् (everywhere)

• द्विजसत्तमाः: O best of the twice-born (brāhmaṇas)
• द्विजसत्तमाः: Sambodhana (Vocative address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (द्विजानां सत्तमाः) संबोधनार्थेऽपि प्रयोगः (O best of twice-born)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (addressing sages as dvijasattama)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: dvija-sattama

Visual Art Cues

Scene: Across the three worlds, skies darken, animals panic, lamps flicker; sages and brāhmaṇas look upward as unnatural signs ripple outward from the sacred epicenter.

Characters & Entities

• Trailokya (three worlds)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When divine order is disrupted, the cosmos reflects it through omens; dharma requires restoration through right understanding and propitiation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Not named in this verse; it functions as a prelude to a site’s sanctification through crisis and resolution.

What ritualistic prescription is mentioned?

None here; the verse describes omens, often followed by prayers and remedial rites in later passages.