Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 43

प्रोद्यत्कटाक्षविक्षेपैः शरव्रातैरिव स्मरः । स्वयं तदंगमास्थाय ताडयामास मां दृढम्

prodyatkaṭākṣavikṣepaiḥ śaravrātairiva smaraḥ | svayaṃ tadaṃgamāsthāya tāḍayāmāsa māṃ dṛḍham

اس کی اٹھتی ہوئی نگاہوں کے جھٹکوں سے—گویا تیروں کی بوچھاڑ—سمر (کام دیو) نے مجھے سختی سے زخمی کیا، جیسے وہ خود اس کے اعضا پر کھڑا ہو کر مجھے مار رہا ہو۔

प्रोद्यत्arising, darting forth
प्रोद्यत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र + उद् + यत् (धातु) + शतृ (कृदन्त; present participle)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-बहुवचन-समासार्थ; समासपूर्वपद (qualifying)
कटाक्षside-glances
कटाक्ष:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकटाक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-समासार्थ; समासमध्यपद
विक्षेपैःby the tosses/casts
विक्षेपैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootविक्षेप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; समास: प्रोद्यत्-कटाक्ष-विक्षेपैः (तत्पुरुष-प्राय)
शरarrows
शर:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-समासार्थ; समासपूर्वपद
व्रातैःwith clusters/volleys
व्रातैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootव्रात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समास: शर-व्रातैः (षष्ठी-तत्पुरुष)
इवas if, like
इव:
Upamana (Comparison/उपमान)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक (comparative particle)
स्मरःKāma (Cupid)
स्मरः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
स्वयम्himself
स्वयम्:
Karta (Agent-emphasis/कर्ता)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय; आत्मन्यर्थे (reflexive/emphatic adverb)
तत्that
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; समासपूर्वपद
अङ्गम्body/limb
अङ्गम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समास: तद्-अङ्गम् (कर्मधारय/तत्पुरुष)
आस्थायhaving mounted/assumed
आस्थाय:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootआ + स्था (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय; अव्ययभाव)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund); पूर्वकालिक क्रिया
ताडयामासstruck, smote
ताडयामास:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootताडय् (धातु, णिच्) + लिट् (परस्मैपद)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद; causative (णिच्)
माम्me
माम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया, एकवचन
दृढम्firmly, hard
दृढम्:
Prakara (Manner/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootदृढ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-प्राय/क्रियाविशेषण; अव्ययवत् प्रयोग (adverbial accusative)

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced—Māheśvarakhaṇḍa narrative frame)

Type: tirtha

Scene: Her sideways glances arc like arrows; behind her, a faint anthropomorphic Kāma overlays her silhouette, as if standing upon her limbs; the narrator recoils, struck in the chest, in a stylized battlefield-of-love composition.

S
Smara (Kāma)

FAQs

Desire attacks through subtle channels like the glance; vigilance over the senses is a core dharmic safeguard.

No named sacred site appears in this verse.

None.