Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 3

Devanagari script

विधायाशां महाभाग त्वदंतिकमुपागतौ । आवां चिरायुर्ज्ञातांशाविन्द्रद्युम्नमिति द्विज

Transliteration

vidhāyāśāṃ mahābhāga tvadaṃtikamupāgatau | āvāṃ cirāyurjñātāṃśāvindradyumnamiti dvija

Translation

اے صاحبِ سعادت! ہم نے تم پر امید باندھ کر تمہارے پاس حاضری دی ہے۔ ہم دونوں—میں اور چِرایو—تمہیں اندردیومن ہی پہچانتے ہیں، اے دِوِج۔

Word by Word

• विधाय: having made/placed
• विधाय: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: धा (धातु) → विधाय (क्त्वान्त/ल्यप्)
• Form: अव्यय, क्त्वान्त (Gerund/Absolutive) — ‘कृत्वा/विधाय’

• आशाम्: hope
• आशाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• महाभाग: O fortunate one
• महाभाग: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन (Singular); कर्मधारयः—‘महान् भागः यस्य’

• त्वत्-अन्तिकम्: to your presence
• त्वत्-अन्तिकम्: Karma (Goal/Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः—‘त्वत्-अन्तिकम्’ (your vicinity)

• उपागतौ: (we two) have come
• उपागतौ: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + गम् (धातु) → उपागत (कृदन्त, क्त-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); क्त-प्रत्ययान्तः, कर्तरि प्रयोगः—‘(आवाम्) उपागतौ’ = ‘we two have come’

• आवाम्: we two
• आवाम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, प्रथमा/द्वितीया (Nominative/Accusative), द्विवचन (Dual)

• चिरायुः: Cirāyu (proper name)
• चिरायुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चिरायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular); कर्मधारयः—‘चिरं आयुः यस्य’

• ज्ञात-अंशौ: known parts/portions
• ज्ञात-अंशौ: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Apposition/समाना)
• Type: Noun
• Root: ज्ञात (कृदन्त, क्त) + अंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), द्विवचन (Dual); तत्पुरुषः—‘ज्ञातौ अंशौ’ (known portions/parts)

• इन्द्रद्युम्नम्: Indradyumna
• इन्द्रद्युम्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन (Singular)

• इति: thus
• इति: Vacana-paryavasana (Quotation marker/इत्यर्थ)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय, उद्धरण/वाक्य-समाप्ति-सूचक (quotative particle)

• द्विज: O brahmin
• द्विज: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (Vocative), एकवचन (Singular)

Speaker

Cirāyu (speaking on behalf of ‘we two’, addressing a dvija)

Visual Art Cues

Scene: Two seekers—Mārkaṇḍeya and Cirāyu—stand respectfully before a dvija addressed as ‘fortunate one’, with a gesture of recognition: ‘You are Indradyumna.’ The moment is revelatory, calm, and charged with destiny.

Characters & Entities

• Cirāyu
• Indradyumna
• Dvija (addressed person, likely the king in a prior identity context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hope in dharma is sustained through remembrance and recognition: identity and consequence can span births, calling one back to responsibility.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it focuses on recognition and narrative continuity.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.