Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 75

Devanagari script

नमस्कृत्य वचोऽवोचमिति भाव्यर्थनोदितः । तथा मतिस्तथा मित्रं व्यवसायस्तथा नृणाम्

Transliteration

namaskṛtya vaco'vocamiti bhāvyarthanoditaḥ | tathā matistathā mitraṃ vyavasāyastathā nṛṇām

Translation

میں نے سجدۂ تعظیم کر کے بات کہی—اپنے مقصود کی تحریک سے۔ کیونکہ انسانوں میں جیسی سوچ ہوتی ہے، ویسی ہی رفاقت چنتے ہیں اور ویسا ہی کام اختیار کرتے ہیں۔

Word by Word

• नमस्कृत्य: having saluted
• नमस्कृत्य: Kriya (Prior action/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नमस् (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund); नमस्कारं कृत्वा

• वचः: words/speech
• वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन

• अवोचम्: I spoke
• अवोचम्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/Imperfective past), परस्मैपद; उत्तमपुरुष, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इत्यर्थे (quotative particle)

• भाव्यर्थनोदितः: impelled by future purpose
• भाव्यर्थनोदितः: Karta (Subject qualifier/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भाव्य (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + नोदित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (भाव्यः अर्थः येन नोदितः/प्रेरितः); पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण

• तथा: so/likewise
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (in that manner/so)

• मतिः: mind/intention
• मतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन

• तथा: so
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• मित्रम्: friend
• मित्रम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन

• व्यवसायः: effort/resolve
• व्यवसायः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यवसाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा (1st), एकवचन

• तथा: so
• तथा: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• नृणाम्: of men
• नृणाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta), narrating within Māheśvara-khaṇḍa to the sages (deduced)

Skanda Dialogue

Listener: (Contextual) audience/interlocutor

Visual Art Cues

Scene: A student bows and speaks with crafted words; behind the polite gesture lies a private agenda—visual contrast between serene posture and calculating gaze.

Characters & Entities

• Gālava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner intention shapes thought, companionship, and action; dharma begins with the purification of purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No sacred site is mentioned.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a reflective statement on human motivation and conduct.