Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 48

Devanagari script

घृतस्य कुंभे संक्रांतौ मकरस्योत्तरायणे । अथ प्रातर्व्यतीतायां निशि यावत्पिता मम

Transliteration

ghṛtasya kuṃbhe saṃkrāṃtau makarasyottarāyaṇe | atha prātarvyatītāyāṃ niśi yāvatpitā mama

Translation

مکر سنکرانتی کے وقت، اُترایَن کے موسم میں، گھی کا ایک کُمبھ رکھا تھا؛ اور جب رات گزر کر صبح ہو گئی—اُس وقت تک میرے والد…

Word by Word

• घृतस्य: of ghee
• घृतस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• कुम्भे: in the pot
• कुम्भे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कुम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• संक्रान्तौ: at the saṅkrānti (solar transit)
• संक्रान्तौ: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संक्रान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (कालेऽधिकरण), एकवचन

• मकरस्य: of Capricorn (Makara)
• मकरस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: मकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• उत्तरायणे: in the Uttarāyaṇa (northward course)
• उत्तरायणे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उत्तरायण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (कालेऽधिकरण), एकवचन

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक

• प्रातर्: in the morning
• प्रातर्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातर् (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (adverb of time)

• व्यतीतायाम्: when (it) had passed
• व्यतीतायाम्: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Verb
• Root: वि-अति-इ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘(निशि) व्यतीतायाम्’ = when (the night) had passed

• निशि: at night
• निशि: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निशा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (कालेऽधिकरण), एकवचन

• यावत्: until
• यावत्: Sambandha (Limiter/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण/पर्यन्तार्थक (until/as long as)

• पिता: father
• पिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Nāḍījaṃgha (contextual continuation; sentence continues into next verse)

Visual Art Cues

Scene: Pre-dawn on Makara-saṅkrānti: a temple courtyard quiet under pale light; a large pot of ghee set aside for worship; the sense of an auspicious turning of the sun’s course.

Characters & Entities

• Makara-saṅkrānti
• Uttarāyaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇas situate dharma within sacred time—festival and saṅkrānti moments frame actions whose merits and faults intensify.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

Only calendrical markers (Makara-saṅkrānti, Uttarāyaṇa) are stated; no explicit instruction is given.